Ógörög zene

Pythokritos

Pythokritos, (6.sz. i.e.) hires aulos jatekos Sykionbol.

Πυθόκριτος
περίφημος αυλητής του 6ου αι. π.Χ., από τη Σικυώνα. Ο Παυσανίας (ς', 14, 10) αναφέρει πως ο Πυθόκριτος, μετά τις νίκες του Σακάδα, διαγωνίστηκε στα Πύθια και κέρδισε έξι φορές συνέχεια το πρώτο βραβείο στην αυλητική. Επίσης, έπαιξε αυλό έξι φορές στους Ολυμπιακούς, κατά το αγώνισμα του πεντάθλου (βλ. λ. ενδρομή</i>). Στη μνήμη του Πυθόκριτου στήθηκε στην Ολυμπία μια στήλη με την ακόλουθη επιγραφή: "Πυθοκρίτου του Καλλινίκου μναμα ταυλητά [όο]δε" (Αυτό είναι το μνημείο του αυλητή Πυθόκριτου, γιου του Καλλίνικου).

Pylades

Pylades, ( 1.sz. i.e./ 1.sz. i.u.) hire pantomim jatekos Kilikiabol.

Πυλάδης
(1ος αι. π.Χ./1ος αι. μ.Χ.)· περίφημος μίμος από την Κιλικία. Εισήγαγε στη Ρώμη, την εποχή του αυτοκράτορα Αυγούστου, ένα είδος παντομιμικής τέχνης στο ρωμαϊκό θέατρο (βλ. λ. Βάθυλλος). Υπάρχουν και άλλοι μίμοι με το ίδιο όνομα.

Nevjegyzekhez

Σακάδας
Σαπφώ
Σείκιλος
Σιμωνίδης
Σούδα
Σοφοκλής
Σπένδων
Στησίχορος
Στρατόνικος
Τελεσίας
Τελέσιλλα
Τελέστης
Τηλεφάνης
Τιμόθεος
Τυρταίος
Τυρταίος ο εκ Μαντινείας
Ύαγνις
Φερεκράτης
Φήμιος
Φιλάμμων
Φιλόδημος
Φιλόλαος
Φιλόξενος
Φρύνις
Φρύνιχος
Ψελλός
Ωλήν

Sakadas

Sakadas, (7./6. sz. i.e.), hires aulos jatekos, zeneszerzo, Argosbol.

Σακάδας
(7ος/6ος αι. π.Χ.)· διάσημος αυλητής και συνθέτης από το Άργος (από όπου και η επωνυμία Αργείος). Στην αρχή της σταδιοδρομίας του ήταν αυλωδός και συνέθεσε ελεγείες, αλλά κατόπι στράφηκε προς την αυλητική τέχνη (Πλούτ. Περί μουσ. 1134G, 9). Οταν το 586 π.Χ. ο αυλός έγινε δεκτός για πρώτη φορά στα Πύθια, ο Σακάδας διαγωνίστηκε και κέρδισε το πρώτο βραβείο στην αυλητική· το πρώτο βραβείο στην αυλωδική πήρε ο Εχέμβροτος, και στην κιθαριστική ο Μελάμπους. Νίκησε πάλι στην αυλητική και στα δύο επόμενα Πύθια, στα 584 και 582 π.Χ. (πρβ. Παυσ. Γ, 7, 4). Ο τάφος του υπήρχε ακόμα στην εποχή του Παυσανία (Β', 22, 9). Ο Σακάδας απέκτησε μεγάλη δόξα, γιατί καθιέρωσε στα Πύθια τον λεγόμενο πυθικό νόμο. Στον Σακάδα αποδιδόταν επίσης η εισαγωγή του τριμερούς ή τριμελούς νόμου, σύμφωνα με τον οποίο το καθένα από τα τρία μέρη του τραγουδιόταν εναλλάξ στη δωρική, στη φρυγική και στη λυδική αρμονία (βλ. Πλούτ. ό.π.). Ο Σακάδας τοποθετείται ανάμεσα στην αρχαϊκή και στην κλασική περίοδο της αρχαίας ελληνικής μουσικής. Βλ. Bergk PLG III, 203, ένα απόσπ. Ιλίου πέρσις. Επίσης, Η. Abort, "Sakadas", Pauly RE 45, στ. 1768-1769.

Sakadas

Hangszer-misztériumok - I: Isteni hangszerek

Pap János

''Valaha-élt aulosz-virtuózokat is ismerünk: Sakadas Delphiben
auloszon előadta az "Apolló híres diadala a sárkány felett" című
művet. Ennek az emléke azért maradt fenn, mert e két hangszer, a lűra és az aulosz vetélkedése az egész görögséget áthatotta.''

Sappho

Sappho

tájnyelvileg Psappho és Psappha is, az antik görög irodalom legnagyobb nőköltője szül. Leszbosz szigetén (némelyek szerint Mitilenében, mások szerint Erezoszban). Virágzása Kr. e. 628 és 568 közé esik. Magánéletéről keveset tudunk, egészen biztosan csak annyit, hogy Alkaioshoz irodalmi barátság fűzte, hogy 596 táján politikai okoknál fogva kénytelen volt Sziciliába menekülni, de később visszatért és Mitilenében egész kört nevelt magának ifju nőköltőkből, kiknek egyik csillaga Erinna volt. Ennél sokkal több az, amit későbbi irók róla költöttek s ami a botrányt hajhászó attikai komédia hagyományaiból és abból szövődött, hogy a költő S. alakját összekeverték egy ilyen nevü hetera viselt dolgaival.

[ÁBRA] Sappho (Róma, Villa Albani).

S. az ókorban példátlan becsülésnek és tiszteletnek örvendett, Szirakuzában és Bizáncban szobrokat állítottak neki, szülővárosa pedig pénzeit díszítette képmásával. Ezt a hirnevet tüneményes költői tehetségének köszönhette, mely nemcsak formában (l. Sapphói vers), de a tartalom változatosságával is korszakot alkot az ókori dalköltészet terén. Művei közül már az ókorban hiresek voltak nászdalai (epithalamia), vallásos himnuszai és szerelmi költeményei. Irt ezenkivül elegiákat, epigrammákat és politikai irányverseket (jambusok). Sajnos ezen dús költői termésből csak két óda és néhány epigramma, továbbá töredékek maradtak reánk. De ez is elegendő, hogy felismerjük S. lirai tehetségének kiváló tulajdonait: a közvetlenséget és őszinteséget, a szenvedély erejét és a művészileg fejlesztett eol tájszólás sajátszerü báját. Ennek alapján választotta őt már az ókorban eszményévé a rómaiak egyik legnagyobb lirikusa Catullus; Ovidius Heroidáiban megeszményítette a róla elszórt pletykákat, az újkor pedig ezen a nyomon haladva alakította meg a költőileg igaz S.-t. Grillparzer drámát irt róla, melynek címszerepe magyar földön nem kisebb alakítókra talált, mint Kántorné és Jászai Mari; azonkivül költeményben szerepeltették Carmen Sylva és Leopardi (Canto di Saffo, magyarul Endrődytől), festményen Alma Tadema (S. barátnői körében).


Forrás: Pallas Nagylexikon

Σαπφώ
(περ. 630-570 π.Χ.)· το όνομά της στην αιολική διάλεκτο ήταν Ψάπφα ή Ψαπφώ. Γεννήθηκε στην Ερεσό της Λέσβου και έζησε στη Μυτιλήνη. Εξαναγκάστηκε να εγκαταλείψει για λίγο καιρό το νησί και να ζήσει στις Συρακούσες· το Πάριο Χρονικό (στ. 36) τοποθετεί τη μετάβασή της στη Σικελία γύρω στα 603-602 π.Χ.: "άφ' οδ Σαπφώ εκ Μυτιλήνης εις Σικελίαν έπλευσε, φυγούσα... άρχοντος Αθήνησιν μεν Κριτίου του προτέρου" (603/602). Ξαναγύρισε στην πατρίδα της γύρω στα 590 π.Χ. Η μεγαλύτερη λυρική ποιήτρια της αρχαίας Ελλάδας, που επονομάστηκε Δεκάτη Μούσα, ή Θνητή Μούσα και Θηλυκός Όμηρος, υπήρξε και περίφημη μουσικός· η ποίηση και η μουσική ήταν αξεχώριστα συνυφασμένες στη φύση της. Κατά τον Αριστόξενο (Πλούτ. Περί Moυσ. 1136C-D, 16), στη Σαπφώ αποδιδόταν η επινόηση της μιξολυδικής αρμονίας (βλ. λ. Πυθοκλείδης)· κατά τη Σούδα, ήταν η πρώτη που χρησιμοποίησε το πλήκτρο στην κιθάρα. Συνέθεσε ύμνους, επιθαλάμια, επιγράμματα κτλ. Ο θάνατος της έχει συνδεθεί με διάφορους μύθους· σύμφωνα με τον πιο διαδεδομένο, η Σαπφώ, απογοητευμένη από τόν άτυχο έρωτά της για έναν ωραίο νέο, τον Φάωνα, αυτοκτόνησε πέφτοντας στή θάλασσα από το ακρωτήριο Λευκάτας, στή Λευκάδα. Ο τάφος της όμως λέγεται πώς βρισκόταν στη Μυτιλήνη.
Βιβλιογραφία:
Βλ. Bergk PLG III, 83-140 και Anth. Lyr. 193-208. Ε. Lobel, The Fragments of the Lyrical Poems of Sapho (Σαπφούς Μέλη), Οξφόρδη 1925. Ε. Lobel - D. L. Page, Poetarum Lesbiorum Fragmenta, Οξφόρδη 1955. D. L. Pago, Sappho and Alcaeus, Οξφόρδη 1959.

Seikilos

Seikilos

''... egy, az elet mulandosαgαt sohajto skolion-t
tartalmazo sirfelirata Trallesbol (Kis-Αzsia), talan a Kr. u. 1.
szazadbol. Diatonikus hangnemu, hypofryg (ion) skαlαju, alig pαr soros,de teljes, gyonyoru kompozνcio, mely kovon maradt fenn, de pontos hosszusαg-, ictus- s osszekoto (hyphen)-jellel.

Σείκιλος
λυρικός ποιητής και μουσικός των ρωμαϊκών χρόνων. Το όνομά του έγινε γνωστό χάρη σε μια επιτάφια επιγραφή πού βρέθηκε κοντά στις αρχαίες Τράλλεις της Μ. Ασίας· το επιτάφιο συζητείται λεπτομερειακά στο λήμμα λείψανα ελληνικής μουσικής (αρ. 5). Το ποιητικό κείμενο της επιγραφής αποτελείται από δύο μέρη: το πρώτο, χωρίς μουσική, είναι η αφιέρωση: "Εικών η λίθος ειμί, τίθησί με Σείκιλος ένθα μνήμης αθανάτου, σήμα πολυχρόνιον" (Εικόνα είμαι, αυτή η πέτρα· ο Σείκιλος με αφιερώνει σε αθάνατη μνήμη, ένα μνημείο για πολλά χρόνια). Το δεύτερο μέρος, το κύριο επιτάφιο, με μουσική, είναι ένα μικρό εγκώμιο της καλοζωίας:
Οσον ζής φαίνου, Μηδέν όλως σύ λυπού Προς ολίγον εστί το ζήν Το τέλος ο χρόνος απαιτεί.
Όσο ζεις, φαίνου [να χαίρεσαι], Μη λυπάσαι διόλου, Η ζωή είναι σύντομη, Ο χρόνος οδηγεί στο τέλος.
Το επιτάφιο τελειώνει με τις λέξεις Σείκιλος-Ευτέρ[πη] (ο Σείκιλος στην Ευτέρπη).

Simonides

Simonides

[...] – 1. S. Ceosból, S. o KeioV, a legkiválóbb görög lyrikusok egyike, született Iulisban 556-ban Kr. e. Már fiatal korában szép nevet szerzett költői tehetségével, mert az Apolló ünnepére szánt karénekeket tanított be. Athen. 456 skk. Az akkori idők szellemében vándor életre adta magát. A költő részese volt a versenyjátékok diadalünnepének. Az egymástól elszigetelt államok a perzsa háborúk idejében magasabb szellemi egységbe olvadtak egybe és ebben a költőknek főfő érdemük van. A kiválóság, az érdem, a halhatatlanságra való jogosultság a költő lantján nyert kifejezést. S. azon egyetemes korszellem képviselője, melyet görög fölvilágosodásnak lehetne nevezni. Először Athenaebe megy a pisistratidai Hipparchus udvarába, ennek megöletése után Thessaliába, jelesen Larissába. Itt költi Scopas magasztalására azt a híres dicséneket, melyet Plato elemez a Protagorasban. Ide fűződik az a rege is, hogy a Dioscurusok megmentik, mert kihívják Scopas terméből, mely leszakadt és agyonnyomta a szűkmarkú pártfogót. A marathoni csata után ismét Athenaebe megy. Itt irja azt a fenséges elegiát a csatában elesett hősökre, melylyel Aeschylus felett diadalt aratott. Athenaeben még nyert egy dithyrambus versenyen. E két diadal mintegy kimutatta S. voltaképi tehetségét. Ő nem az erő, nem a merész képzelem, hanem az édes öszhang, a lágy melancholia, szellemes ötletek, kerekded szerkezet mestere. Csodálatos mértékben helyezte magát bele a legkülönbözőbb hangulatokba: ezeknek tolmácsa volt. Ezért nála politikai jellemet, egyéni határozottságot hiába keresünk. A szabadság légköréből Sicilia kényurainak Gelónak és Hierónak udvari légkörébe lép és hajlékony szelleme abba is beletalálja magát, sőt tekintélyes állást is vív ki. A Gela és Hiero közt keletkezett viszályt ő simította el (476/5-ben). Siciliában érte halála is 468-ban Kr. e. Syracusae kapu előtt volt síremléke. Sok adoma szól az ő kapzsiságáról. Így a két szekrényről, melyet Stobaeus mesél el (floril. 10, 39), az egyik a hála, a másik a pénz számára. Ha hálaszekrénye üres, ha valami szüksége van, csak a pénz szekrényét nyitja föl. Suidas megjegyzi, hogy ő hozta divatba először, hogy kikötött tiszteletdijért irta költeményeit. Thucydides (2, 44), Aristoteles (rhet. 3, 2) megróják pénzszeretetét. Lessing méltán nevezte őt a Laocoonban a görög Voltairenek, mert valamint ennek szabad, felvilágosodott szelleme a kényurak udvarában is érvényesült, úgy S. is hasonlókép érvényesíté tehetségét. Formalis tehetsége, szellemessége, játszi hangulata az epigramma költészetében tették őt elsőrangú mesterré. Tényleg még 80 éves korában is nyert pályabért és pedig az 56-dikat, mint ez két peigrammájából kitünik (Bergk P. l. Gr.4 145. 147). Az epigramma megteremtőjéül lehet tekinteni; egyszerü szerkezet, váratlan fordulatosság és azért a nemes érzés heve, a verselés bámulatos könnyedsége, de mindenekfelett a gondolatok praegnans kifejezése jellemzik epigrammáit. Elegiában pedig érzelmes lágyság, édes epedés kap meg. Írt még epiniciákat, hymnusokat, dithyrambusokat, parthenionokat, hyporchemákat és sirató költeményeket. Mindezekből csak töredékek maradtak ránk. Különösen megragadó szép az a threnos töredék, mely Danaë fájdalmát festi, midőn gyermekét Perseust egy ládikóban a hullámzó tengerre teszi. E részlet egy modern balladával fölér (Bergk,4 37. fr.). A Marathon, Salamis, Plataeae hőseire írt elegiái, a szobrokra, háromlábakra, templomokra, sírkövekre készített epigrammái a modern költészettanokban az úgynevezett görög epigramma mintái, a görög költészet gyöngyei. A Thermoplaenél elesettekre irott következő epigrammája:

’ W xein’, aggellein LakedaimonioiV, oti thde
KeimeJa toiV keinwn rhmasi peiJomenoi,

örök időkre szól. Ez epigramma a magyar irodalomban oly sokképen, oly sokak által lőn lefordítva (köztük Kossuth Lajos egyetlen versfordítása), hogy már csak ez is bizonyítja, mily erős visszhangra talált a hazáért a kötelesség tudatában elhunyt hősök emléke. Meg kell még említenünk, hogy Simonidestől sok velős mondást tartottak fen. Így a Plutarchus által idézett, hogy a festészet hallgató költészet, a költészet beszélő festészet. Rendkívüli emlékező tehetségeért őt a mnemotechnika (mnemonica, ta mnhmonika) feltalálójának is mondják. Cic. de or. 2, 74, 86. Quint. 11, 2, 11. Ő maga is megemlékezik egyik epigrammájában emlékező tehetségéről, mely még 80 éves korában sem hagyta cserben. Töredékeit egybegyüjté Schneidewin (Simonidis Cei rell. Brunsvigiae, 1835), Bergk (P. L. Gr.4 3, 382 skk. 250 töredék). Szépen tárgyalja Croiset, Hist. de la litt. Gr. Paris, 1890, 2, 335 skk. A magyar irodalomban fordította Fabchich (Alkaios, Sappho stb. Győr, 1804), Ponori Thewrewk Emil (a 300 spartai sírverse, Egyet. Philol Közl. 5, 520. l., a Görög Anthologiai Epigrammák, Budapest, 1891 czímű munkájában igen érdekes jegyzetet ír, 195–197. ll., hol nem kevesebb mint 15-nek fordítását közli, ugyancsak ő Simonides több epigrammáját fordítá, melyek szétszórtan az Egyet. Philol. Közl. 7. 8. 11. 14. köteteiben jelentek meg. – 2. S. Amorgusból l. Iambographusok.

H. I.

Σιμωνίδης
(556-468/7 π.Χ.)· λυρικός ποιητής και συνθέτης· γεννήθηκε στην πόλη Ιουλίδα (Ιουλίς) της Κέας, γι' αυτό και επονομαζόταν Κείος. Έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Αθήνα, τα τελευταία του όμως χρόνια στις Συρακούσες (και στον Ακράγαντα), όπου πέθανε σε ηλικία 88 χρόνων (Πάρ. Χρον. στ. 57: "και Σιμωνίδης ο ποιητής ετελεύτησεν βιούς έτη 88"). Ο Σιμωνίδης υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους λυρικούς ποιητές της αρχαίας Ελλάδας και ένας γόνιμος συνθέτης ύμνων, υπορχημάτων, εγκωμίων, παιάνων, ελεγείων, παρθενίων, θρήνων και επιγραμμάτων. Εφηύρε τον επίνικο και εισήγαγε το θρήνο στο χορικό τραγούδι. Η Σούδα αποδίδει σε αυτόν την προσθήκη της 8ης χορδής στη λύρα, την οποία ο Νικόμαχος αποδίδει στον Πυθαγόρα και ο Βοήθιος στον Λυκάονα της Σάμου. Κατά τη μακρά ζωή του τιμήθηκε πολύ και κέρδισε περισσότερα απο 55 βραβεία σε αγώνες.
Βλ. Bergk PLG III, 382-535, 250 αποσπάσματα και Anth. Lyr. 233-267, το κείμενο εγκωμίων, επίνικων, υπορχημάτων, θρήνων, ελεγείων, επιγραμμάτων. Επίσης, Page PMG, 237-323, αποσπ. 506-653.

Souda

Szuda-lexikon

A Szuda-lexikon (korábbi nevén Suidas-lexikon) a 10. század végén, Bizáncban íródott betűrendes lexikon. Mintegy 30 000 címszóból áll, ezzel a legterjedelmesebb a ránk maradt hasonló görög munkák közül. Egészen az 1930-as évekig egy Szuidasz nevű feltételezett lexikográfusnak tulajdonították, mivel már a 12. században Eusztathiosz thesszalonikéi érsek is személynévként értelmezte a címet. A modern filológia véleménye szerint inkább kollektív munkáról lehet szó, amely szervesen beleilleszkedik a 9–10. század kivonatoló-rendszerező irodalmi irányzatába. A ma használatos Szuda névváltozat a legelterjedtebb magyarázat szerint a latin eredetű szuda szóra vezethető vissza, amelynek jelentés: cölöpökkel megerősített árok, esetleg sánc. E cím egyes feltételezések szerint a munka tudatlanság elleni védekezésben betöltött szerepére utal, de mivel a cím megfejtésére számos más elmélet is született, a vita még folyik.
A Szuda egyesíti a mai értelemben vett etimológiai szótárak és általános lexikonok jegyeit. Megtalálható benne az egyes szavak, kifejezések – gyakran antik szerzőktől vagy a Bibliából vett idézetekkel alátámasztott – magyarázata éppúgy, mint nyelvtani fejtegetések, ógörög közmondások értelmezései, illetve történeti, irodalmi, mitológiai, filozófiai stb. cikkek. A lexikális adatok zöme a görög ókorra, illetve a Biblia világára vonatkozik, a Bizánccal foglalkozó szócikkek száma viszonylag kevés. A szócikkek terjedelme változó, egy-két szótól két-három nyomtatott oldalig terjed. A szóanyag elrendezése a ma szokásostól eltérően az úgynevezett antisztoikhia (megfelelés) elvét követi, azaz az alfabetikus sorrendet megszakítva egymás mellé csoportosítja az azonos betűvel vagy betűcsoporttal kezdődő címszavakat, így például a bizánci kiejtésben már „e” hangzásű „ai” (alfa-ióta) kettősbetű nem az alfánál, hanem az epszilonnál keresendő.
A lexikon jelentősége mindenekelőtt abban áll, hogy sok, egyéb forrásból nem vagy csak hiányosan ismert szerzőről, azóta elveszett munkákról közül értesüléseket, s ez az antik irodalomtörténet egyik legfontosabb forrásává teszi még akkor is, ha köztudott, hogy a lexikon összeállítói nem az eredeti irodalmi műveket, hanem azok kivonatait használták fel a szócikkek elkészítésekor. Emiatt a Szudát sokszor a „kivonatok kivonatának” is nevezik. A források közt kimutatható Hészükhiosz Illusztriosz „Onomasztikon” című bibliográfiai lexikonának egy – keresztény adatokkal alaposan kibővített – átdolgozása, Harpokratión grammatikus „Lexeisz tón deka rhétorón” című szótára, a tíz attikai szónokhoz, illetve az antik szerzők munkáihoz írott scholionok gyűjteményei, valamint az ókori történetírók munkáiból VII. Konstantin császár idejében kivonatgyűjtemények. Részben a közvetett források minden kritikát nélkülöző felhasználásának tudhatók be a gyűjtemény jellemző hibái, például az azonos nevű szerzők életrajzi adatainak és munkáinak időnkénti összekeverése.


A bizánci irodalom kistükre

Σούδα
και Σουΐδας· Βυζαντινός λεξικογράφος, που έζησε πιθανόν τον 10ο αι. μ.Χ., γύρω στα 960-970. Είναι γνωστός από το Λεξικό που φέρει το ονομά του (Σουίδα Λεξικόν ή απλά Σουΐδας ή Σούδα). Το Λεξικό αφορά την αρχαία Ελλάδα και είναι γραμμένο με την ακόλουθη αλφαβητική σειρά (σύμφωνα με την προφορά των διφθόγγων και των φωνηέντων): α, β, γ, δ, αι, ε, ζ, ει, η, ι, θ, κ, λ, μ, ν, ξ, ο, ω, π, ρ, c, τ, υ, φ, χ, ψ. Περιέχει μεγάλο αριθμό λημμάτων, 12.000 λέξεις, ονόματα, εκφράσεις κτλ., μαζί με 900 βιογραφικά σημειώματα, συλλεγμένα χωρίς ιδιαίτερη κριτική προσοχή από προηγούμενα παρόμοια έργα. Είναι, ωστόσο, ένα πολύτιμο έργο αναφοράς και πληροφοριών, ιδιαίτερα σχετικά με την ιστορία της αρχαίας Ελλάδας. Για τα βιογραφικά σημειώματα χρησιμοποίησε στοιχεία από παλαιότερες πηγές, που τώρα έχουν χαθεί. Σε αυτό το υλικό βρίσκονται διάσπαρτες αρκετές πληροφορίες σχετικές με τη ζωή και το έργο αρχαίων ποιητών και μουσικών, με μουσικά όργανα, όρους και εκφράσεις. Σε μια σημείωση μετά τον τίτλο αναφέρεται: "Το παρόν βιβλίον Σουΐδα [ή Σούδα]· οι δε συνταξάμενοι τούτο, άνδρες σοφοί· Εύδημος ρήτωρ, Ελλάδιος επί Θεοδοσίου του νέου· Ευγένιος Αυγουστοπόλεως της εν Φρυγία, Ζώσιμος Γαζαίος, Καικίλιος Σικελιώτης, Λογγίνος ο Κάσσιος", κτλ. Μετά από κάθε όνομα, αναφέρεται το θέμα καθενός. Από όλους αυτούς τους συγγραφείς (παλαιότερους από την εποχή του) και από άλλους, όπως ο Παυσανίας, ο Διονύσιος και ο Ησύχιος, ο Σουίδας πήρε υλικό για το Λεξικό του. Ορισμένοι μελετητές πιστεύουν τώρα ότι δεν υπήρξε λεξικογράφος με το όνομα Σουίδας· υποστηρίζουν ότι το υλικό του Λεξικού έχει συλλεγεί από έναν άγνωστο συγγραφέα και ότι το όνομα Σουίδας προήλθε από το όνομα Σούδα της συλλογής. Έχουν γίνει πολλές εκδόσεις της Σούδας, από τις οποίες παρατίθενται οι ακόλουθες:
Δημήτριος Χαλκοκονδύλης, Μιλάνο 1499. Aemilius Portus, ελληνικό και λατινικό κείμενο, Κολωνία 1619 (Γενεύη 1630, τόμ. 1-2). L. Kusterus, Παρίσι 1700. Th. Gaisford, με λατινική μετάφραση, Οξφόρδη 1834, τόμ. 1-3. G. Bernhardy (1834). I. Bekker, Βερολίνο 1854 (επιτομή). Ada Adler (Λιψία, Teubner, 1925-1935· τόμ. 1-5 με προσθήκες, διορθώσεις και πίνακα περιεχομένων).
Αυτή την τελευταία έκδοση χρησιμοποίησε ο Σόλων Μιχαηλίδης για την Εγκυκλοπαίδεια της Αρχαίας Ελληνικής Μουσικής.

Sophoklés

Sophoklés
A klasszikus görög tragédiaköltészet nagy triászának egyik (időrendben a második) alakja. Életéről egy életrajz és a Suda lexikon szolgál adatokkal. Kr.e. 497/496-ban született, gyermekéveiben és ifjúkorában élte át a perzsák felett aratott nagy győzelmeket. Élete során több politikai és katonai hivatalt vállalt, a hagyomány szerint egyik legnépszerűbb tragédiája, az Antigoné miatti sikernek köszönheti stratégosi kinevezését a samosi háborúban. Hatalmas életművéből (110-nél több darabot írt), hét tragédia és egy szatírdráma (Nyomszimatolók) maradt az utókorra, amelyeknek datálása bizonytalan. Életében is sikeres és népszerű volt: legalább tizennyolcszor nyert első díjat a tragikus versenyeken, második díjnál rosszabbat sose kapott, tehát sohasem "bukott meg".
A tragikus színjátszásban több újítást vezetett be: ő léptette fel először a harmadik színészt, a kar létszámát 12-ről 15-re emelte, tökéletesítette a díszletezést, ő maga pedig nem lépett fel darabjai előadásán.
Az athéni demokrácia legvirágzóbb korszakában alkotott, átélte ugyanakkor a peloponnésosi háború korántsem mindig dicsőséges éveit is. Átérezte korának feszültségektől és ellentmondásoktól terhes, változó világát; a demokráciának, melynek értékeit nem kérdőjelezte meg, megoldatlan kérdéseit is láttatta.
Több drámájában foglalkozik az egyén és a közösség problémájával. Az Aias (valószínűleg a legkorábbi darabja) magányos főhőse egy olyan közösséggel kerül szembe, mely maga is önző, és a közösségi érdek kizárólagosságát vallja. A feloldhatatlannak tűnő ellentétet Odysseus alakja simítja el: halálos ellenségének megalázottságát és halálát látva, az emberiesség jegyében éppúgy képes a megbocsátásra, mint a meghátrálásra. A Philoktétés (Kr.e. 408) konfliktusa már csak isteni beavatkozással oldódik meg. A saját haszna szerint kirekesztő, majd visszafogadni akaró közösség, és a magányosságában makaccsá vált hős összeütközését nem oldja meg az emberi jószándék, bármilyen őszinte is az.
Sophoklés ma is egyik legismertebb műve az Antigoné (bemutatták vsz. Kr.e. 442). A józanul gondolkodó, az életet racionális elvek alapján élő és értékelő Kreón és a csak saját belső parancsai és az íratlan isteni törvény szerint gondolkodó és cselekvő Antigoné összeütközése, és ez utóbbi erkölcsi győzelme nemcsak a korabeli athéni közönség számára hordozott jól értelmezhető mondanivalót.
Nem ilyen tudatos és önálló a Trachisi nők (Kr.e. 468-435 között) hősnője, Déianeira. Őt éppen önérzetének hiánya teszi képessé élete nagy terhének elviselésére, ugyanakkor naivitása a végső pusztulásba sodorja.
A látszat és valóság drámájaként ismert mű, az Oidipus király (Kr.e. 430 és 420 között) a valóság megismerésének, illetve az önmegismerés gyötrelmes folyamatának lélektanilag hiteles ábrázolása.
Az Élektra (Kr.e. 420 és 410 között) témáját mindhárom nagy tragikus feldolgozásában ismerjük. (Aischylos: Áldozatvivők, Euripidés: Élektra). A bosszúdráma sophoklési változatának középpontjában Élektra magára maradása, reménytelen helyzete, és az abból való váratlan és hihetetlen megmenekülése áll.
Legutolsó éveiből származik a száműzött, öreg Oidipusról szóló drámája, az Oidipus Kolónosban (halála után, Kr.e. 401-ben mutatták be). A már többször ábrázolt, önző közösség alternatívájaként itt a minden körülmény között menedéket nyújtó és óvó közösség jelenik meg, a Théseus által kormányzott Athén.

Művei magyarul: Szophoklész drámái, Budapest 2004.

Irodalom:

B. Zimmermann, DNP 11 (2001) 726-735, s.v. Sophokles
Ritoók Zs. - Sarkady J. - Szilágyi J. Gy., A görög kultúra aranykora, Budapest 1984.
Ritoók Zs., Világirodalmi lexikon 14 (1992), s.v. Szophoklész
Bolonyai Gábor utószava, Szophoklész drámái, Budapest 2004.
Kulin Veronika

~~~~

Σοφοκλής
(496-406 π.Χ.)· ο Σοφοκλής σπούδασε μουσική και όρχηση κοντά στον επιφανή Αθηναίο μουσικό Λάμπρο· Αθήν. (A', 20F, 37): "ορχηστικήν δεδιδαγμένος και μουσικήν έτι παις ών παρά Λάμπρω" (από παιδί ακόμα διδάχτηκε όρχηση και μουσική κοντά στον Λάμπρο). Αυτό αμφισβητείται από μερικούς μελετητές (Weil και Reinach, Plut. De la mus. 129, σημ. 317). Είναι πάντως γνωστό από αρχαίες πηγές ότι ήταν εξαίρετος τραγουδιστής και χορευτής και επιδέξιος κιθαριστής· συνήθιζε να τραγουδά και να συνοδεύεται ο ίδιος με την κιθάρα. Στα 480 π.Χ., όταν ήταν μόλις 16 χρόνων, είχε επιλεγεί, για την ομορφιά και την εξαιρετική επίδοσή του στη μουσική, για να ηγηθεί της χορικής πομπής, κατά τους εορτασμούς της νίκης στη Σαλαμίνα.

Κατά τη Σούδα, ο Σοφοκλής έγραψε 123 δράματα, από τα οποία 18 ήταν σατυρικά, και στεφανώθηκε νικητής 24 φορές σε δραματικούς αγώνες, κερδίζοντας πρώτα και δεύτερα βραβεία, ποτέ τρίτο. Ο Σοφοκλής οδήγησε τη δραματική τέχνη σε τελειότητα με την υπέρτατη τεχνική του στην οργανική σύνθεση του δράματος και την απαράμιλλη δεξιοτεχνία του στο χειρισμό των δραματικών καταστάσεων και συγκρούσεων, με το χαρακτηρισμό των προσώπων, με την ομορφιά και τη δύναμη του τραγικού ύφους και με το αλάνθαστο αίσθημα και την κυριαρχία του στη φόρμα. Θα μπορούσε αληθινά να λεχθεί πως το έργο του αντιπροσωπεύει την κλασική περίοδο της αρχαίας τραγωδίας. Από τα δράματά του διασώθηκαν πλήρη επτά: Αίας, Τραχίνιαι, Ηλέκτρα, Αντιγόνη, Οιδίπους Τύραννος, Φιλοκτήτης και Οιδίπους επί Κολωνώ· επίσης, ένα ουσιαστικό τμήμα (417 στίχοι) από το σατυρικό του δράμα Ιχνευταί και αποσπάσματα από αρκετά άλλα έργα του. Από τη μουσική του τίποτε δυστυχώς δεν έχει διασωθεί. Αρχαίες όμως πηγές αναφέρουν πως εγκωμιαζόταν θερμά για τη γλυκύτητα και τη χάρη των μελών του και τη λυρική ομορφιά και τελειότητα της σύνθεσης των χορικών του. Ο Αριστοφάνης είναι ιδιαίτερα εγκωμιαστικός για τον Σοφοκλή, ενώ προς τον Ευριπίδη δείχνει μια συνεχή σκωπτική διάθεση· στους ακόλουθους στίχους του επαινεί θερμά τη γλυκύτητα του Σοφοκλή:
"ο δ' αύ Σοφοκλέους του μέλιτι κεχρι[σ]μένου ώσπερ καδίσκου περιέλειχε το στόμα."
(Συνήθιζε να αλείφει τα χείλη [το στόμα] του Σοφοκλή χρίζοντάς τα με γλυκύτητα σαν λαγήνι, με μέλι.)
(πρβ. Kock CAF, αρ. 581), κατά τη μετάφραση του J. D. Denniston. Ο Δίων Χρυσόστομος, μνημονεύοντας αυτούς τους στίχους, παρατηρεί ότι τα σοφόκλεια μέλη είχαν θαυμαστή γλυκύτητα και μεγαλοπρέπεια ("ηδονήν δε θαυμαστήν και μεγαλοπρέπειαν").
Η Σούδα επίσης αναφέρει ότι ο Σοφοκλής ονομαζόταν μέλισσα για τη γλυκύτητα ("Μέλιττα δια το γλυκύ"). Στον Σοφοκλή απέδιδαν την εισαγωγή της φρυγικής μελοποιίας και του διθυραμβικού τρόπου [ύφους] στην τραγωδία.
Ο Σοφοκλής συνέθεσε επίσης ελεγεία, έναν παιάνα στον Ασκληπιό και, σύμφωνα με μια παράδοση, μια ωδή προς τιμήν του φίλου του Ηρόδοτου του ιστορικού.
Πρβ. Bergk Anth. Lyr. 125, τρία ελεγειακά αποσπάσματα και δυόμισι στίχους ενός παιάνα. Επίσης, Nauck TG F 131-360 και Ο. Schroeder, Sophocles, Cantica, 2η εκδ. 1923.
Πιο ειδικές πληροφορίες για τη ρυθμοποιία και τη μουσική του Σοφοκλή, μπορούν να βρεθούν στα ακόλουθα έργα:
J. Η. Heinrich Schmidt, Die antike Kompositionslehre, Λιψία 1869, ιδιαίτερα σσ. I-CLXXXIII. F. A. Gevaert, Hist. et theorie de la musique de l'antiquite, Γάνδη 1881, II, 531-538. Evanghelos Moutsopoulos, "Sophocle et la philosophie de la musique", Annales de la Faculte des Lettres et Sciences Humaines d'Aix, XXXIII (1960), 107-138

Spendon

Spendon, (7.sz. i.e. ?), kolto, zeneszerzo, Lakoniabol.

Σπένδων
(7ος( αι. π.Χ.)· ποιητής-συνθέτης από τη Λακωνία, αναφερόμενος από τον Πλούταρχο (Βίος Λυκούργου 28) μαζί με τον Τέρπανδρο και τον Αλκμάνα· λέγεται, γράφει ο Πλούταρχος, ότι, όταν ζητήθηκε από τους αιχμάλωτους (κατά την εκστρατεία των Θηβαίων) στη Λακωνία να τραγουδήσουν τα τραγούδια του Τέρπανδρου, του Αλκμάνα και του Σπένδονα, εκείνοι αρνήθηκαν να υπακούσουν.

Stesichoros

Stesichoros

görög költő; kr. e. 640-555. virágzott; Matauroszból való volt (Lokrisz), de rendszerint himerainak tekintik (Szicilia), mert életének legnagyobb részét ott töltötte. Himerai polgártásait egy ideig távol tartotta agrigentumi Phalaris (l. o.) nagyravágyó törekvéseitől, de midőn az ügyes zsarnokhoz szító párt fölülkerekedett, S.-nak menekülnie kellett és mint bujodsó költő halt meg Katanéban, melynek kapuja előtt síremlékét mutogatták. S. költészetét termékenységen és sokoldaluságon kivül kivált formai eredetiség jellemzi. A műfajok közül kivált azokat művelte, melyek középen állanak a lira és eposz között. Igy juttatta által a görög költészetet Keletről Lokriszon keresztül Sziciliába; egyúttal pedig ő volt az, kinek Iliupersis (Trója pusztulása) c. műve által a trójai hősmonda Itália népeihez eljutott. Forma tekintetében ő volt a dőr lira alapvetője, a hősi karének atyja.


Forrás: Pallas Nagylexikon

Στησίχορος
(632-556 π.Χ.)· σύμφωνα με τη Σούδα, γεννήθηκε την 37η Ολυμπιάδα (632 π.Χ.) στην Ιμέρα (από όπου και η επωνυμία Ιμεραίος) και πέθανε την 57η Ολυμπιάδα (556 π.Χ.) στην Κατάνη. Λυρικός ποιητής και κιθαρωδός, στον οποίο αποδίδουν την επινόηση της φόρμας: στροφή-αντιστροφή-επωδός, που γενικά ονομαζόταν στησιχόρεια τριάδα. Το αρχικό του όνομα ήταν Τεισίας (ή Τισίας), αλλά ονομάστηκε Στησίχορος, γιατί πρώτος έστησε το χορό στην κιθαρωδία, δηλ. όρισε να στέκεται ακίνητος και να τραγουδά την επωδό μετά τη στροφή και την αντιστροφή (Σούδα: "ότι πρώτος κιθαρωδία χορόν έστηκε"). Η Σούδα στο βιογραφικό σημείωμα του Στησίχορου αναφέρει ότι, "αφού έψεξε την Ελένη της Τροίας, τυφλώθηκε· ύστερα από ένα όνειρο όμως ανακάλεσε, έγραψε ένα εγκώμιο για την Ελένη και ξαναβρήκε το φως του"· βλ. λ. παλινωδία.
Πρβ. Bergk PLG III, 205-234 και Anth. Lyr. 208-213· η παλινωδία, για την Ελένη στο Α, Β, σ. 210. Επίσης, Page PMG 94-141, αποσπ. 178-281.
Σημείωση: Στο Πάριο Χρονικό (στ. 50) αναφέρεται ότι ήρθε στην Ελλάδα το 485/ 484 π.Χ. ("άφ' ού Αισχύλος ο ποιητής τραγωδία πρώτον ενίκησε και Ευριπίδης ο ποιητής εγένετο και Στησίχορος ο ποιητής εις την Ελλάδα αφίκετο"). Αυτό δημιούργησε κάποια σύγχυση σχετικά με την εποχή του· διατυπώθηκε η υπόθεση ότι υπήρξαν διάφοροι ποιητές με το ίδιο όνομα (Wilamowitz) και ότι εκείνος που μνημονεύεται στο Πάριο Χρονικό ήταν ο τρίτος. Στον στ. 73 του Χρονικού αναφέρεται ότι ένας άλλος "Στησίχορος Ιμεραίος, ο δεύτερος, νίκησε στην Αθήνα" (γύρω στα 370/369 π.Χ.).

Stratonikos

Stratonicus

[...]1. Athenaeből, citharoedus és költő, kit Atheaneus sokszor említ; híres zenei előadásairól és nagyszámú tanítványáról, valamint élczes csípős megjegyzéseiről, a melyek miatt Nicocles cyprusi királynak kegyét vesztette és kivégeztetett.

L. N.

Στρατόνικος
(περ. 4ος αι. π.Χ.)· Αθηναίος ποιητής και κιθαρωδός της εποχής του Φιλίππου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σε αυτόν απέδιδε ο φιλόσοφος Φαινίας την εισαγωγή του διαγράμματος (βλ. λ.) και της πολυχορδίας (FHG ΙΙ, 298 και Αθήν. Η', 352C, 46): "Φαινίας δ' ο περιπατητικός εν δευτέρω περί ποιητών "Στρατόνικος, φησίν, ο Αθηναίος δοκεί την πολυχορδίαν εις την ψιλήν κιθάρισιν πρώτος εισενεγκείν και πρώτος των αρμονικών έλαβε και διάγραμμα συνεστήσατο"" (Ο Φαινίας, ο περιπατητικός [φιλόσοφος], στο δεύτερο βιβλίο του έργου του Περί Ποιητών λέει: "φαίνεται πως ο Στρατόνικος ο Αθηναίος υπήρξε ο πρώτος που εισήγαγε την πολυχορδία στην ψιλή κιθάριση [σόλο κιθάρας, βλ. λ. ψιλός] και ο πρώτος από τους αρμονικούς [τους θεωρητικούς της αρμονικής] που καθιέρωσε το διάγραμμα").
Καταδικάστηκε σε θάνατο από τον Νικοκλή, βασιλιά της Πάφου στην Κύπρο, γιατί τον σατίρισε.

Telesilla

Telesilla

Telesilla, Argosból való lyrai költőnő, a hagyomány szerint ő verte vissza az argosi asszonyok élén Cleomenes spartai királyt 510-ben Kr. e., midőn Argos férfiait már leölték. Harczi dalaival vitézségre buzdította honosait. Plutarchus, de virtute mulierum 8. Költeményeiből úgy szólván semmi sem maradt. Bergk Th. említi a poëtae lyrici Gr. 34, 380. lapon.

S. K.

Τελέσιλλα
(3ος αι. π.Χ.)· λυρική ποιήτρια από το Άργος. Συνέθεσε παρθένεια και άλλα λυρικά τραγούδια. Κατά την πολιορκία του Άργους από το βασιλιά της Σπάρτης Κλεομένη, η Τελέσιλλα συνέβαλε στην απελευθέρωση της πόλης, προσπαθώντας με κάθε τρόπο να κρατήσει ψηλά το ηθικό των Αργείων γυναικών. Βλ. Page PMG 372-374, αποσπ. 717-726, και Bergk PLG III, 380-381, απόσπ. 9.

Telestes

Telestes


Telestes

Selinusi dithyrambusköltő a Kr. e. 4. századból, Dionysius (de comp. verb. 19) szerint a rhytmusok és hangnemek változatosságában tetszelgett. Dithyrambusait Harpalus, Alexander vezére, utána küldte urának Ázsiába. Plut. Alex.

Τελέστης
(420-345 π.Χ.)· συνθέτης διθυράμβων από τη Σελινούντα της Σικελίας (από όπου και η επωνυμία Σελινούντιος). Κατά τον Διόδωρο Σικελιώτη (ΙΔ', 46, 6), ανήκε σε μια ομάδα φημισμένων συνθετών διθυράμβων, όπως ο Φιλόξενος ο Κυθήριος, ο Τιμόθεος ο Μιλήσιος και ο Πολύειδος ("ήκμασαν δε κατά τούτον τον ενιαυτόν οι διασημότεροι διθυραμβοποιοί, Φιλόξενος Κυθήριος, Τιμόθεος Μιλήσιος, Τελέστης Σελινούντιος, Πολύειδος..."). Στα 402/401 π.Χ., πολύ νέος ακόμη, διαγωνίστηκε στην Αθήνα στο διθύραμβο και κέρδισε ένα βραβείο (Πάριο Χρονικό στ. 65). Στον Τελέστη αποδιδόταν μια αλλαγή στη ρυθμική σύνθεση του διθυράμβου· γι' αυτές τις αλλαγές και για την ανάμειξη στο ίδιο έργο διαφόρων αρμονιών και γενών ψέγεται από τον Διονύσιο τον Αλικαρνασσέα και άλλους. Πέθανε στη Σικυώνα, όπου ο τύραννος Αρίστρατος έστησε μνημείο προς τιμή του. Διθύραμβοι του Τελέστη και του Φιλόξενου, μαζί με έργα των τριών μεγάλων τραγικών, ζητήθηκαν και στάλθηκαν για τις γιορτές που έγιναν στα Σούσα κατά το γάμο του Αλέξανδρου· για την αποστολή τους είχε φροντίσει ο Άρπαλος (πρβ. Πλούτ. Βίος Αλεξάνδρου 8). Ανάμεσα στα έργα του αναφέρονται η Αργώ και ο Ασκληπιός, από τα οποία διασώθηκαν μερικά αποσπάσματα.
Βλ. Bergk PLG ΙΙΙ, 627-631 και Anth. Lyr. 298-299.

Telephanes

Telephanes

Samusból származó fuvolás, kinek siremléke a Megarából Corinthusba vezető út mentén volt látható. Paus. 1, 44, 6.

L. N.

Τηλεφάνης
(4ος αι. π.Χ.)· περίφημος αυλητής από τα Μέγαρα, επονομαζόμενος Μεγαρίτης ή Μεγαρικός. Άκμασε την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σύμφωνα με τον Παυσανία (Α', 44, 6), όμως, στον τάφο του, που στήθηκε από την Κλεοπάτρα, θυγατέρα του Φιλίππου του Αμύντα, στο δρόμο από τα Μέγαρα προς την Κόρινθο, αναφέρεται ως Σάμιος: "ιούσι δε εκ Μεγάρων ες Κόρινθον άλλοι τέ εισι τάφοι και αυλητού Σαμίου Τηλεφάνους" (στο δρόμο από τα Μέγαρα προς την Κόρινθο υπάρχουν και άλλοι τάφοι και εκείνος του Σάμιου αυλητή Τηλεφάνη). Κατά τον Πλούταρχο (Περί μουσ. 1138Α, 21), "ο Τηλεφάνης εναντιωνόταν στη χρήση των "συρίγγων" στον αυλό σε τέτοιο βαθμό, που ποτέ δεν επέτρεψε στους κατασκευαστές αυλών να τις υιοθετούν στο όργανό του και ακόμη αρνιόταν να παίρνει μέρος στα Πύθια γι' αυτό το λόγο".
Σημείωση: Με τον όρο σύριγγα, στην προκειμένη περίπτωση, πρέπει να εννοηθεί το επιστόμιο του αυλού με μονό γλωσσίδι [Σ.τ.ΣΛ. αλλά μάλλον η οπή κοντά στο επιστόμιο που βοηθούσε στην παραγωγή των αρμονικών]. Για περισσότερες λεπτομέρειες βλ. λ. σύριγξ. Και για τον Τηλεφάνη, Dinse Antig. Theb. 44.

Timotheos

Timótheosz, Timotheus (Milétosz, Kr. e. 450 körül – Makedónia, Kr. e. 365 – 357 között) görög költő, zenész
Therszandrosz fia volt. Az „új zene” első képviselőjeként a kitharódikus nomosz és a dithürambosz művelője. Plutarkhosz tudósítása szerint e műfajban alkotott művével egy versenyen mesterét, Phrüniszt is legyőzte.
Cím szerint ismert művei: „Aiasz emmanész” (Az őrjöngő Aiasz); „Artemisz” (az epheszosziak számára írott himnusz, amelyet Athénben is bemutattak); „Elpénór”; „Küklópsz”; „Laertész”, „Naupliosz”, „Szkülla”; „Phineidai” (Phineidák, azaz Phineusz trák király sarjai). „Perszai” (Perzsák) című, kb. 250 sor terjedelmű költeményének részletébe, amely a szalamiszi tengeri csata leírását adja, a drámai hatás kedvéért névtelen perzsa harcosok monológjait is beillesztette. Alexandriai Kelemen szerint Timotheosz szerzett először nomoszt kar számára. Szoros szálak fűzték Euripidészhez, Thuküdidész szerint ő írta meg a költő sírfeliratát.

Τιμόθεος
ο Μιλήσιος (450-360 π.Χ.)· διάσημος μουσικός, συνθέτης διθυράμβων και κιθαρωδός από τη νήσο Μίλητο. Υπήρξε ένας από τους κυριότερους καινοτόμους στην ιστορία της αρχαίας ελληνικής μουσικής, ο τολμηρότερος της εποχής του. Στον Τιμόθεο αποδίδονταν: (1) η προσθήκη της 11ης χορδής (Excerpta ex Nicom. 4) και ίσως και της 12ης (Φερεκράτης Χείρων), (2) η αντικατάσταση του εναρμόνιου γένους από το χρωματικό, (3) η ανάπτυξη του φωνητικού σόλο (μονωδίας) και (4) το νέο κιθαρωδικό στιλ. Ο Τιμόθεος σπούδασε μουσική στην Αθήνα με τον Φρύνι και στην αρχή της σταδιοδρομίας του έλαβε μέρος, χωρίς επιτυχία, στους μουσικούς αγώνες της Αθήνας· ο Ευριπίδης, όμως, τον ενθάρρυνε και διαγωνίστηκε ξανά το 420 π.Χ., και αυτή τη φορά νίκησε το δάσκαλο του Φρύνι. Τη νίκη του γιόρτασε μ' ένα τραγούδι, από το οποίο έχουν διασωθεί μερικοί στίχοι. Οι καινοτομίες του προκάλεσαν ζωηρές διαμάχες όσο ζούσε αλλά και μετά το θάνατό του. Ο Φερεκράτης στην κωμωδία του Χείρων εμφανίζει τη Μουσική ως γυναίκα να παραπονιέται και να διαμαρτύρεται στη Δικαιοσύνη για την κακομεταχείριση που έχει υποστεί από τους καινοτόμους της εποχής Κινησία, Μελανιππίδη, Φρύνι και πάνω από όλους από τον Τιμόθεο, από τον οποίο λέει ότι της ήρθαν "τα περισσότερα κακά": "άπαντας οΰς λέγω παρελήλυθ', άδων εκτραπέλους μυρμηκιάς" ([ο κοκκινοτρίχης αυτός από τη Μίλητο, λέει η Μουσική,] ξεπέρασε όλους, τραγουδώντας πλήθος διεστραμμένες [εξωφρενικές, παράξενες] νότες)· και "απέδυσε κανέλυσε χορδαίς δώδεκα" (με απογύμνωσε και με έδεσε με τις δώδεκα χορδές του). Πρβ. Πλούτ. Περί μουσ. 1141F-1142A, 30· και λ. μυρμηκιά. Όταν ο Τιμόθεος διαγωνίστηκε στα Κάρνεια της Σπάρτης, ένας από τους εφόρους έκοψε με μαχαίρι τις χορδές του οργάνου του που ξεπερνούσαν τις κλασικές επτά· και αργότερα, ένα σπαρτιατικό δικαστήριο τον καταδίκασε σε εξορία. Παρά το συντηρητισμό των Σπαρτιατών, η φήμη του, ως ενός από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες της εποχής του, απλώθηκε σε όλη την Ελλάδα. Ο Αριστοτέλης τον εγκωμιάζει στα Μεταφυσικά (Α', 993Β) με αυτά τα λόγια: "αν ο Τιμόθεος δεν είχε υπάρξει, δεν θα είχαμε τόσες πολλές μελωδικές συνθέσεις" ("πολλήν μελοποιΐαν")· (βλ. όλο το κείμενο στο λ. Φρύνις· πρβ. Sachs Hist. σ. 131). Πολύ λίγα αποσπάσματα από την ποίηση του Τιμόθεου έχουν διασωθεί, από τον Κύκλωπα, τη Νιόβη, τον Ύμνο στην Αρτέμιδα, και ιδιαίτερα από τον περίφημο νόμο του Πέρσαι (223 στίχοι), που βρέθηκε το 1902 σ' έναν πάπυρο στο Αμπουκίρ της Αιγύπτου. Οι ακόλουθοι στίχοι ενός τραγουδιού του, που έχουν διασωθεί, εκφράζουν με λίγα λόγια το πιστεύω του:
Ουκ αείδω τα παλαιά καινά γαρ μάλα κρείσσω· νέος ο Ζευς βασιλεύει, το πάλαι δ' ήν Κρόνος άρχων. Απίτω Μούσα παλαιά Δεν τραγουδώ τα παλιά, τα νέα είναι πολύ ανώτερα· Τώρα βασιλεύει ο νέος Δίας, τον παλιό καιρό άρχοντας ήταν ο Κρόνος. Ας πάει μακριά η παλαιά Μούσα.
Ο Τιμόθεος πέθανε στην Αθήνα, σε ηλικία 90 ετών (το Πάριο Χρονικό, στ. 76, λέει 88 ετών).
Βλ. Bergk PLG III, 619-626 και Anth. Lyr. 295-297· επίσης Page PMG 399-418, αποσπ. 777-804.

Tyrtaios

Tyrtaios
Tyrtaios. görög lírikus a Kr.e. VII. sz.-ban. Harci elégiái a spártaiakat lelkesítették a második messeniai háború idején.

Τυρταίος
(7ος αι. π.Χ.)· ελεγειακός ποιητής και μουσικός· ήταν γιος του Αρχέμβροτου και γεννήθηκε στην Αθήνα ή, σύμφωνα με μερικές πηγές, στην πόλη Άφιδνα της Λακωνίας. Η Σούδα τον αποκαλεί Λάκωνα ή Μιλήσιο και λέει πως ήταν σύγχρονος των επτά σοφών, ή ίσως παλαιότερος, και πως είχε ακμάσει κατά την 35η Ολυμπιάδα (γύρω στα 640 π.Χ.). Ακολουθώντας ένα δελφικό χρησμό, πήγε στη Σπάρτη κατά τον δεύτερο Μεσσηνιακό Πόλεμο (685-667 π.Χ.), και με τα εμβατήρια και τα πολεμικά του τραγούδια ενέπνευσε τέτοιο ενθουσιασμό στους Σπαρτιάτες, ώστε νίκησαν τους Μεσσήνιους. Μετά το νικηφόρο τέλος του πολέμου, ο Τυρταίος έγινε πολίτης της Σπάρτης, όπου θαυμάστηκε και τιμήθηκε σε μεγάλο βαθμό· αποφασίστηκε μάλιστα οι ελεγείες του και τα πολεμικά του τραγούδια να τραγουδιούνται από τους Σπαρτιάτες την παραμονή κάθε εκστρατείας. Εχουν διασωθεί ορισμένα του ποιήματα· συγκεκριμένα: Ευνομία, Υποθήκαι και Εμβατήρια. Βλ. Bergk Anth. Lyr. 24-29 δεκατρείς ελεγείες σε κάπως εκτεταμένα αποσπάσματα· επίσης PLG II, 8-22, Ευνομία, Υποθήκαι, Εμβατήρια.

Tyrtaios (Mantineia)

Tyrtaios, Mantineiabol, ismeretlen mikor elt. Hagyomanykoveto zeneszerzo.

Τυρταίος ο εκ Μαντινείας
συνθέτης άγνωστης εποχής. Μνημονεύεται στον Πλούταρχο (Περί μουσ. 1137F, 21), μαζί με τον Ανδρέα τον Κορίνθιο και τον Θράσυλλο τον Φλιάσιο, ως παράδειγμα συνθέτη που τηρούσε την αρχαία παράδοση και που κατά προτίμηση απέφευγε το χρωματικό γένος, τις μετατροπίες και άλλες καινοτομίες στη ρυθμοποιία, τη μελοποιία και την ερμηνεία.

Pherekrates

Pherekrates
ókori görög költő, aki a régibb arrikai komédiához tartozott; Athénből származott, kitünt leleményességével és nyelvezetének tiszta attikai zamatjával. 18 szindarabjából csak töredékek maradtak reánk, melyet Meineke és Koch gyüjtöttek össze (amaz a Fragmenta Comicorum Graedorum 2 kötetében, emez a Comicorum Atticorum fragmenta c. gyüjteményében). A ferekrateszi vers (l. o.) tőle kapta nevét.

Φερεκράτης
(περ. 420 π.Χ.)· κωμικός ποιητής και μουσικός. Σε αυτόν οφείλουμε ένα σημαντικό ντοκουμέντο για την εξέλιξη της μουσικής στον 5ο αι. π.Χ. Στην κωμωδία του Χείρων παρουσιάζει τη Μουσική σαν γυναίκα που παραπονιέται και διαμαρτύρεται στη Δικαιοσύνη για όλες τις κακοτυχίες και την κακομεταχείριση που έχει υποστεί από τις καινοτομίες του Μελανιππίδη, του Κινησία, του Φρύνη και του Τιμόθεου. Αυτό το ουσιαστικό τμήμα της κωμωδίας (25 στίχοι) έχει διασωθεί από τον Πλούταρχο στο Περί μουσικής (1141 D-F και 1142Α, 30).