Ógörög zene

Aristoxenos

Aristoxenos

Tarentumbol, közvetetlen tanítványa Aristotelésnek, 350 körül Kr. e. élt Athénben. Zenésznek a fia s egyike a legrégibb görög zeneiróknak.


Forrás: Pallas Nagylexikon

Αριστόξενος, (375 / 360 π.Χ.-· φιλόσοφος και θεωρητικός της μουσικής. Γεννήθηκε στον Τάραντα (απ' όπου το επώνυμό του Ταραντίνος) και πέθανε στην Αθήνα. Υπήρξε η πιο σημαντική μορφή στο χώρο της θεωρίας της μουσικής στην αρχαία Ελλάδα και άσκησε τη μεγαλύτερη επίδραση σ' αυτό τον τομέα· στους αρχαίους χρόνους ήταν γενικά γνωστός ως "ο Μουσικός". Κατά τη Σούδα , την κύρια πηγή πληροφοριών για τη ζωή του, ο Αριστόξενος έζησε, κατά και μετά την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, γύρω στην 111η Ολυμπιάδα (περ. 333 π.Χ.).
Ο πατέρας του λεγόταν Μνησίας (γνωστός και ως Σπίνθαρος) και ήταν μουσικός από τον Τάραντα· αυτός υπήρξε και ο πρώτος δάσκαλός του στη μουσική. Συνέχισε τις σπουδές του με τον Λάμπρο τον Ερυθραίο στη Μαντινεία, όπου πέρασε ένα μέρος της νεότητάς του. Γύρισε κατόπι στην Ιταλία και σπούδασε με τον πυθαγόρειο φιλόσοφο Ξενόφιλο τον Χαλκιδέα, με τον οποίο συνδέθηκε με φιλία. Ταξίδεψε αργότερα στην Κόρινθο, όπου έμεινε για λίγο και συναντήθηκε με τον εξόριστο τύραννο των Συρακουσών Διονύσιο.
Τελικά έγινε μαθητής του Αριστοτέλη στο Λύκειο, στην Αθήνα. Φαίνεται ότι κέρδισε μια σημαντική θέση ανάμεσα στους μαθητές του Αριστοτέλη και έλπιζε πως θα οριζόταν διάδοχος του. Όταν όμως ο Θεόφραστος ορίστηκε επικεφαλής του Λυκείου, ο Αριστόξενος, βαθιά απογοητευμένος, χρησιμοποίησε ασεβή γλώσσα, εναντίον του νεκρού Δασκάλου του (Σούδα: "εις ον [Αριστοτέλη], αποθανόντα ύβρισε, διότι κατέλιπε της σχολής Θεόφρατον, αυτού [Αριστοξένου] δόξαν μεγάλην εν τοις ακροαταίς του Αριστοτέλους έχοντος").

Ο Αριστόξενος υπήρξε πολυγραφότατος· τα βιβλία του, μουσικά, φιλοσοφικά, ιστορικά κτλ. φτάνουν, κατά τη Σούδα, τα 453: "συνετάξατο δε μουσικά τε και φιλόσοφα και ιστορίας και παντός είδους παιδείας· και αριθμούνται αυτού τα βιβλία εις υνγ'". Ανάμεσα στα βιβλία του τα ακόλουθα είναι μουσικά:
1. Αρμονικά στοιχεία, σε τρία βιβλία, από τα οποία διασώθηκε το μεγαλύτερο μέρος (βλ. πιο κάτω).
2. Ρυθμικά στοιχεία· ένα σημαντικό μέρος τους σώθηκε (βλ. πιο κάτω).
3. Περί μουσικής.
4. Περί μελοποιίας .
5. Περί τόνων





.
6. Περί της μουσικής ακροάσεως.
7. Περί του πρώτου χρόνου
.
8. Περί οργάνων ή Περί αυλών και οργάνων.
9. Περί αυλών τρήσεως.
10. Περί αυλητών .
11. Περί τραγικής ορχήσεως
.
12. Ένα έργο απ' όπου προέρχεται το ρυθμικό απόσπασμα του Οξύρυγχου.
Τα περισσότερα από αυτά τα βιβλία έχουν χαθεί, άλλα γνωρίζουμε αποσπάσματά τους από τις συχνές αναφορές του Πλουτάρχου, του Αθήναιου , του Πορφυρίου και άλλων συγγραφέων. Πολύτιμες λεπτομέρειες των θεωρητικών του αρχών και της διδασκαλίας του βρίσκονται κυρίως στην Εισαγωγή του Κλεονείδη και στο βιβλίο του Αριστείδη Κοϊντιλιανού Περί μουσικής, και, μερικά στην Αρμονική Εισαγωγή του Γαυδέντιου και στην Εισαγωγή Τέχνης Μουσικής του Βακχείου του Γέροντα .

Τα Αρμονικά Στοιχεία ή Αρμονικών Στοιχείων βιβλία τρία έχουν εκδοθεί πολλές φορές. ο τίτλος αυτός συναντάται στα περισσότερα χειρόγραφα, αλλά καθώς υποστηρίζουν διάφοροι μελετητές δεν αφορά και τα τρία βιβλία. Το πρώτο ανήκει στις Αρχές (Αρχαί) και μόνο το δεύτερο και το τρίτο στα Στοιχεία, που είναι μεταγενέστερη εργασία του Αριστόξενου.
1. Πρώτη έκδοση των Αρμονικών Στοιχείων έγινε το 1542 από τον Αντώνιο Γκογκαβίνο σε λατινική μετάφραση χωρίς το ελληνικό κείμενο (Ant. Gogavino Graviensi, Aristoxeni musici antiquissimi, Βενετία 1542, σσ. 7-45).
2. Πρώτη έκδοση του ελληνικού κειμένου με σχόλια, μαζί με τον Νικόμαχο και τον Αλύπιο , από τον Ολλανδό φιλόλογο Ιωάννη Μεούρσιο (1579-1639): Johannes Meursius, Aristoxenus, Nicomachus, Alypius, auctores musici antiquissimi, Lugduni, έκδ. L. Elzevir, 1616· ο Αριστόξενος βρίσκεται στις σσ. 3-59 και οι Σημειώσεις στις σ. 125 κε.
3. Νέα επιμελημένη έκδοση του ελληνικού κειμένου με λατινική μετάφραση από τον Γερμανό ή Δανό ιστορικό της μουσικής Marc Meibom στην περίφημη έκδοσή του (Marcus Meibomius, Antiquae musicae auctores septem, graece et latine, Amsterdam 1652· ο Αριστόξενος στον πρώτο τόμο, σσ. 1-74).
4. Το ελληνικό κείμενο με γερμανική μετάφραση και ένα Συμπλήρωμα με τα Αποσπάσματα για το Ρυθμό εκδόθηκε από τον Παύλο Marquard το 1868 (Paulus Marquardius, De Aristoxeni Tarentini Elementis Harmonicis, Βερολίνο 1868, σσ. XXXVII-415. Παράρτημα με τα Ρυθμικά Στοιχεία, σσ. 409-415).
5. Γαλλική μετάφραση, χωρίς το ελληνικό κείμενο, από τον Κάρολο-Αιμίλιο Ruelle στα 1870 (Elements Harmoniques d'Aristoxene, traduits pour la premiere fois par Charles-Emile Ruelle, Παρίσι 1870). Η μετάφραση στηρίχτηκε στο ελληνικό κείμενο της έκδ. Meibom.
6. Το ελληνικό κείμενο με αγγλική μετάφραση, σημειώσεις, εισαγωγή και πίνακα των ελληνικών λέξεων από τον Henry S. Macran (Αριστόξενου Αρμονικά Στοιχεία, The Harmonics of Aristoxenus, Οξφόρδη 1902).
7. Μια τελευταία αξιόλογη έκδοση του ελληνικού κειμένου με Σχόλια, Μαρτυρίες (Testimonia) κτλ. από τη Rosetta da Rios (Aristoxeni Elementa Harmonica, Ρώμη 1954).
Είναι γνωστά και έχουν σωθεί πολλά χειρόγραφα των Στοιχείων (βλ. Η. S. Macran, σσ. 90-91 και R. da Rios, σσ. 3-4).

Τα Ρυθμικά Στοιχεία δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά στη Βενετία από τον Morelli το 1785. Κατόπι, με μια γερμανική μετάφραση από τον Feussner (Hanau, 1850), τον P. Marquard (1868· βλ. πιο πάνω, αρ. 4) και τον R. Westphal (Aristoxenus von Tarent, Melik und Rhythmik II, Λιψία 1893).
Η πιο αυθεντική και πλήρης μελέτη για τον Αριστόξενο που έχει γίνει ως σήμερα είναι του Louis Laloy, Aristoxene de Tarente, disciple d'Aristote et la Musique de I'Antiquite, Παρίσι 1904, με ένα πολύτιμο Λεξιλόγιο (Lexique d'Aristoxene) στο τέλος.
Βλ. επίσης FHG II, 269-292 διάφορα αποσπάσματα από τον Αριστόξενο (ιδιαίτερα στις σσ. 285-288, Musica Fragmenta).

Πρόσθετη βιβλιογραφία:
W. L. Mahne, Diatribe de Aristoxeno philosopho, Amsterdam 1793.
Ch. E. Ruelle, "Etude sur Aristoxene et son ecole", Rev. Arch. 14 (1858), σσ. 413-422, 528-555.
R. Westphal, Aristoxenos von Tarent, Melik und Rhythmik des classischen Hellenentums, I-II, Λιψία 1883-1893.
C. v. Jan, Realencyclopaedie, Pauly-Wissowa (1896), II, στήλη 1057 κ.ε.
R. P. Winnington-Ingram, "Aristoxenus and the Intervals of Greek Music", Cl. Qu. 26 (1932), σσ. 195-208.
Κ. Schlesinger, "Further Notes on Aristoxenus and Musical Intervals", Cl. Qu. 27 (1933), σσ. 88-96.
Fritz Wehrli, Die Schule des Aristoteles, Aristoxenos, Heft II (a) Aristoxenos Texte, (β) Kommentar, Βασιλεία 1945.

Aristophanes

Aristophanés

1. a görögök legszellemesebb vigjátékírója s minden idők egyik legnagyobb költője. Szül. körülbelül 450 táján Kr. e. Athén városának Kydathénaieus nevü kerületében. Élete viszonyairól igen keveset tudunk, azt is jobbadán darabjaiban elszórt szubjektiv megjegyzéseiből: hogy korán vénült, s mint szenvedélyes politikus. lelke egész hevével a béke- és arisztokratapárthoz szegődött, melyet politikai vígjátékaival fáradhatatlanúl támogatott. 427-től egész 388-ig az athéniek poeta laureatusa volt, elkényeztetett költője a közönségnek épp úgy, mint így nevezi öt Goethe mosdatlan kedvence a gráciáknak. 385 körül bekövetkezett halálával letünt az általa legszerencsésebben képviselt és tökéletessége tetőpontjára emelt attikai régi komédia uralma, de azért még sokáig nevetett darabjain Alexandria és Róma szinházi közönsége.

Összesen 44 vigjátékot irt, melyekből a régiek 4-et elvitattak tőle. Ránk egyebekből való töredékeken kivül 11 darabja jutott. Ezek közül legelőször kerültek szinre
1. az Acharnaiiak. 425-ben Kallistratos által a Lénaia ünnepén, mint első díj jal koszorúzott pályamű (legjobb különkiadása Blaydes-től, Halle 1887). Benne pellengérre állítja a demagógokat s bujtogatókat Kleón s Lamachos személyeiben.
2. A Lovagok, mely darabban 424-ben a szerző maga is fellépett Kleón szerepében. Feltünteti benne a Kleóntól könnyen pórázon vezetett népet, a démost, a hízelgés rabjaként.
3. A Felhők, mely 423-ban a Dionysiákon került színre, de nem mai, lényegesen átdolgozott alakjában (jó magyarázatos német kiadása Teuffel-Kühler-től, Lipcse 1888), a szofisták uj nevelési irányát gúnyolja, és annak főképviselőjéül Sókratést, kinek Athén utcáin eléggé ismeretes komikus külső megjelenése hálás alaknak tatszék A.-nak.
4. A Darazsak, melyet 422-ben adtak elő a lénaiákon; politikai vigjáték a pörlekedni szerető athéniek és Kleón ellen irányzott célzattal. (Racine 1668-ban irt «Les Plaideurs» c. vigjátéka A. e darabjának a XVII. század francia igazságszolgáltatása visszásságait ostorozó sikerültutánzata.)
5. A Béke, 421-ben a Dionysiákon került szinre, s a Nikias békéjének bekövetkeztére készíté elő a hallgatókat. Élcben és cselekedetben a leggyöngébb darabja (kiadta a «Darazsakkal» együtt Richter, Berlinben, 1860 és 1858).
6. A Maclarak, előadatott a Dionysiákon 414-ben, s habar hallgatói előtt közepésebb sikert aratott, az utókor nem győzi eléggé magasztalni érte költőnket. Szülővárosa kalandos tervezgetéseit parodizálja benne.
7. Lysistraté, mely 411-ben a lénaiákon került színre; a nőkkel oldatja meg az őket a nemi élvezetükben megrövidítő háborúnak miként való meg, szüntetése kérdését.
8. A Thesmophoria-ünneplő nők, mely az előbb említettel ugyanegy évben s alkalommal adatott elő; gáncsolja a ferde irányt, melyet a tragédia Euripidés fellépése óta követ.
9. A Békák, színre hozatott 405-ben a lénaiákon, s nemcsak első díjra érdemesíttetett, hanem második színrehozatalra is; a régi jó időknek, az ősi erénynek s annak dicső képviselője, Aischylosnak dicséretét hirdeti. (Külön kiadása Fritzsché-től, Zürich 1845.)
10. A Gyülésező nők, melyet 389-ben adtak elő a lénaiákon; nevetségessé teszi a peloponnézusi háboru óta felburjánzott szocialisztikus és kommunisztikus eszméket. Az asszonyok kezükbe kerítik az uralmat, de midőn a férjközösség elvét érvényesíteniök nem sikerül, ismét lemondanak az államügyek vezetéséről.
11. Plútos (a gazdagság megszemélyesítése), először 408-ban, ránk jutott átdolgozott alakjában 388-ban került színre; az egyedüli darab, mely politikai tendencia és célzások nélkül való, ellenben társadalmi ferdeségek ostorozója.

A.-t jellemzik a kifogyhatatlan, akár finom, akár pórias, de mindig megkacagtató élc és a politikai, társadalmi állapotoknak, valamint az emberi gyöngeségeknek kiméletlen fölfedése és szilaj jó kedvvel való festése. Célja erkölcsi: a félszegségek megnevettetésével az államot, a társadalmat és az egyént megjavítani. Nyelve majd köznapias, piaci; majd ismét, hol a szükség megkivánja, erőteljes, bájos, lendületes. Szókincse minden görög költőénél gazdagabb és mégis a tiszta atticizmusé. Verselése a dialogusban könnyed, laza, a karszakaszokban ellenben szigoru és művészies. A dialogusban az iambikus trimetert, a karrészletekben az anapesztikus tetrametert alkalmazza. (Összes darabjainak legujabb kiadása Blaydes-től Halis Saxonum 1886, 2 k.-ben, a fölötte érdekes összes szkolionokkal Dindorf-tól, Oxf., 1858, 3 k.-ben. Magyarra való kongeniális híres fordítását (melyre nézve összehasonlítandó Imre S-tól Arany János és A. a Bud. Szemle 1885. évf.-ában), Arany János adta Budapest 1880. 3 k.-ben (és Összes munkái 7. és 8. kötetében). E fordításhoz bővebb bevezetésképen szolgál Kont I. értekezése: A. (Bpest 1880, Olcsó könyvtár). V. ö. még: Müller-Strübing, A. und die historische Kritik (Lipcse 1873) és Boros Gábor A.-értekezéseit (az Egyet. Philol. Közlöny 1880., 1890., 1891. és 1892. évfolyamaiban). Kont I.: Aristophanes vallási szempontból. Egyet. Phil. Közl. 1880. évf.; Pozder K..: A. Acharnaiak 100 és 104. vers. U. o. 1880.; Veress Ignác: A. és a «békák» c. vigjáteka, Pest, 1868; Couat: A. et 1"ancienne comédie attique. Páris 1891; Zuretti: Analecta Aristophanea, Torino 1891; Bakhuysen: De parodia in comoediis A. Utrecht, 1877. Lexikon készülőben Bachmanntól; Martin: Le scolies du manuscrit d"Aristophane á Ravenne. Páris, 1882. Mellékelt ábránk A: nak Rómában őrzött fejszobrát mutatja be.

2. A., a bizanci, jeles görög grammatikus és kritikus, szül. körülbelül 262-ben Kr. e. és meghalt 184-ben. Korán Alexandriába kerülvén, ott Kallimachos és Zénodotos vezetése mellett filologiai tanulmányoknak élt; utódja volt Apollónios Rhodiosnak az alexandriai könyvtárigazgatói hivatalában.

A könyvtár irodalmi anyagának rendezésében, a Kallimachos által készített irói életrajzoknak kritikai felülvizsgáképaláírás: Aristophanés. lásában, és a főbb görög költőknek, különösen Homéros, Pindaros és komédiairó névrokona és Platón műveinek kritikai kiadásában rejlik maradandó érdeme. De legnagyobb érdeméül felrovandó a lírikus költők s nevezetesen Pindaros művei nehéz versnemeinek a legkiválóbb metrikai ismeretékre valló felosztása. Ezért sok jelenkori görög irodalomtörténész föléje helyezi Aristarchosnak, tanítványának. Munkásságának töredékeit a különböző szkolion-gyüjteményekből kifejtette Nauck, Aristophanis Byzantii ... fragmenta (Halle S. 1848).


Forrás: Pallas Nagylexikon



Αριστοφάνης, (περ. 450-385 π.Χ.)· γεννήθηκε στον αθηναϊκό δήμο Κυδαθηναίων, αλλά η χρονολογία της γέννησής του δεν είναι σίγουρη. Ξέρουμε μόνο ότι το 427, πολύ νέος ακόμα, έγραψε την πρώτη του κωμωδία Δαιταλής (Συμποσιαστές), η οποία κέρδισε ένα δεύτερο βραβείο. Για την ιδιωτική του ζωή πολύ λίγα πράγματα είναι γνωστά· είναι πιθανό ότι πέρασε την παιδική του ηλικία στην εξοχή, γι' αυτό έτρεφε ιδιαίτερη στοργή για την αγροτική ζωή.



Από τις κωμωδίες του 11 σώζονται ολόκληρες: Αχαρνής (425), Ιππής (424), Νεφέλαι (423), Σφήκες (422), Ειρήνη (421), Όρνιθες (414), Λυσιστράτη (411), Θεσμοφοριάζουσαι (411), Βάτραχοι (405), Εκκλησιάζουσαι (392) και Πλούτος (388).

Τίποτε δυστυχώς δε σώθηκε από τη μουσική του και πρέπει να καταφεύγουμε στην πλούσια και πολύμορφη ρυθμοποιία του και στην ποιητική του γλώσσα, γεμάτη συχνά από σπινθηροβόλο πνεύμα, για να φανταστούμε πώς μπορούσε να είναι ο χαρακτήρας της μελοποιίας του. Ο Gevaert, σε μια ενθουσιώδη εκτίμηση των μουσικών ικανοτήτων του Αριστοφάνη (Aristophane musicien II, σ. 556), υποστηρίζει πως δείχνει μιαν ασύγκριτη ευχέρεια στην αφομοίωση της τεχνικής των προηγουμένων. Πολλές από τις υπάρχουσες φόρμες λυρικής σύνθεσης και παραδοσιακής μουσικής (όπως οι αρχιλόχειες επωδές



, δημοτικά τραγούδια, ύμνοι , σκόλια , ορχηστικές στροφές


κτλ.) συναντώνται στα έργα του και υπόκεινται σε μίμηση και επεξεργασία "με σπάνια τελειότητα". Πολλές λυρικές στροφές (με μουσική) δίδονται από τον Αριστοφάνη στο χορό ή κάποτε, επίσης, σε κύριους χαρακτήρες μόνο, ή σε λυρικό διάλογο με το χορό (πρβ. Κ. J. Dover, Aristophanic Comedy, Λονδίνο 1972, σ. 68). Για τον Gevaert και άλλους μελετητές η μεσαία περίοδος των κωμωδιών του, που περιλαμβάνει τους Όρνιθες και τους Βατράχους, αντιπροσωπεύει το αποκορύφωμα της τέχνης του. Οι Βάτραχοι, ιδιαίτερα, είναι ίσως η πλουσιότερη και μουσικότερη από όλες τις κωμωδίες του. Θα μπορούσαν να αναφερθούν ειδικά ο λυρικός διάλογος της πρώτης παρόδου

ανάμεσα στον Διόνυσο και το χορό, και οι ωραίοι και εντυπωσιακοί τέσσερις ύμνοι (δεύτερη πάροδος) στον Διόνυσο, στην Παλλάδα Αθηνά, τη Δήμητρα και τον Ίακχο, με καλά υπολογισμένη αισθητική αντίθεση ανάμεσα στα ενθουσιαστικά και εύθυμα τραγούδια στον Διόνυσο και τον Ίακχο από τη μια, και στον εκφραστικό ύμνο στην Αθηνά και το αγροτικό τραγούδι στη Δήμητρα από την άλλη. Αλλά θά' πρεπε ακόμα να αναφερθούν τα ωραία λυρικά τραγούδια από τις Νεφέλες, "Αέναοι νεφέλαι", στ. 275-290 και "Παρθένοι ομβροφόροι", στ. 298-313 (πρβ. Dover, ό.π., σ. 71). Στις δύο τελευταίες κωμωδίες του το καθαρά μουσικό στοιχείο περιορίζεται σημαντικά, ενώ η όρχηση
έγινε ο κύριος συντελεστής στα ιντερλούντια.

Συμπερασματικά μπορεί να ειπωθεί ότι ο Αριστοφάνης ήταν ένας συντηρητικός μουσικός που πίστευε στη μουσική παράδοση. Συχνά χλευάζει και σατιρίζει τις καινοτομίες και τους μουσικούς της "πρωτοπορίας" του 5ου αιώνα. Επαινούσε θερμά τα μέλη του Σοφοκλή , αλλά έδειχνε αδικαιολόγητη εχθρότητα προς τη μουσική του Ευριπίδη . Ως λυρικός συνθέτης ήξερε πώς να συμβιβάζει τον ιδεαλισμό με το ρεαλισμό και οι κωμωδίες του αντανακλούν την ελληνική πραγματικότητα της εποχής του, τόσο στη ζωή όσο και στη μουσική.

Βλ. Ο. Schroeder, Aristophanes, Cantica, 2η εκδ. 1930, Τ.

Ariston

Ariston, kithara jatekos az italiai Rigiobol, nem tudni mely korban.

Αρίστων, κιθαρωδός από το Ρήγιο της Ιταλίας, άγνωστης εποχής.

Βλ. τα λ. άδω και Εύνομος

Arion

Arión

1. 1. Areión. 2. A., görög ditirambusköltő a leszboszi Methymnából, ki 625 és 585 között Kr. e. élte virágját Periandros, korintusi zsarnok udvarán. Hires az a legendája, melyet Hérodotos mesél el először, hogy midőn nagy kincsek birtokában Tarentumból Korintusba akart vitorlázni, a kincseire sóvár hajósok elhatározták, hogy a lantost tengerbe ölik; de kértére megengedték neki, hogy halála előtt még egyet énekelhessen. Elbájoló éneke hallatára a hajót delfinek vették körül és a dala végén kezében lantjával tengerbe ugró költőt hátukra vették és Tainarón fokánál partra tették, honnan ö Korintusba utazott. Midőn a hajósok megérkeznek és Periandrosnak kérdezésére, hogy hol maradt A., azt felelik, hogy Tarentumban, elébük lép A. és meghazudtolja szavaikat. Periandros erre a hajósokat kivégezteti.

A Bergk Poetae lyrici Graeci (Lipcse, 1882) c. munkájában kiadott, A. neve alatt járó himnustöredék későbbkori attikai termék. Amennyire az ókornak hihetünk, neki köszönhetni a tragédia kifejlődését, amennyiben ő volt az első, ki a ditirambust kar által szavaltatta.

Αρίων, (περ. 625 π.Χ.-· μυθικο-ιστορικός λυρικός ποιητής. Γεννήθηκε στη Μήθυμνα της Λέσβου, κι ήταν γιος του Κυκλέα. Η ζωή του περιβάλλεται από θρύλους· ακόμα και η ύπαρξή του αμφισβητείται από Αλεξανδρινούς φιλόλογους.
Η Σούδα δίνει τις ακόλουθες πληροφορίες: "Αρίων Μηθυμναίος λυρικός, γιος του Κυκλέα· έζησε στην 38η 'Ολυμπιάδα (γύρω στο 625 π.Χ.). Μερικοί συγγραφείς πιστεύουν ότι υπήρξε μαθητής του Αλκμάνα . Έγραψε τραγούδια, προοίμια σε δύο έπη. Λέγεται ότι ήταν ο δημιουργός του τραγικού τρόπου (στιλ) και ότι ήταν ο πρώτος που έστηνε το χορό και τραγουδούσε διθύραμβο, με σατύρους που εκφράζονταν έμμετρα".
Ο Αρίων θεωρούνταν γενικά ο μεγαλύτερος κιθαρωδός της εποχής του· και άσκησε επίδραση στην ανάπτυξη του κιθαρωδικού νόμου . Ο Ηρόδοτος (Α', 23) λέει ότι ως κιθαρωδός ήταν "ουδενός δεύτερος", και του αποδίδει την εφεύρεση του διθυράμβου , τον οποίο δίδαξε στην Κόρινθο. Ο Ηρόδοτος (Α', 24) διηγείται επίσης τον γνωστό και χαριτωμένο μύθο, σύμφωνα με τον οποίο ο Αρίων, επιστρέφοντας στην Κόρινθο από τη Σικελία, ρίχτηκε στη θάλασσα από πειρατές και σώθηκε από ένα δελφίνι. Ο Αρίων έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην αυλή του τυράννου της Κορίνθου Περίανδρου (625-585 π.Χ.). Η Σούδα λέει ότι το όνομα του πατέρα του, Κυκλεύς, οφειλόταν στον "κύκλιο " χορό που έθετε ο Αρίων γύρω από το βωμό.

Βλ. Bergk PLG III, 79-81, ύμνος στον Ποσειδώνα με εγκώμιο στους "φιλόμουσους δελφίνες". Επίσης, Page PMG 507, απόσπ. 939.

Archilochos

Archilochos ( 8.sz. vege i.e. 645/640)

Αρχίλοχος, (τέλος 8ου αι.-645/640 π.Χ.)· ελεγειακός και σατυρικός ποιητής από την Πάρο (Κυκλάδες).
Στον Αρχίλοχο αποδίδονταν πολλές καινοτομίες στη ρυθμοποιία (το τρίμετρο, χρήση κατ' εναλλαγή ανόμοιων μέτρων κτλ.)· η λέξη ρυθμός ("ρυσμός" στην ιωνική διάλεκτο) εμφανίζεται για πρώτη φορά στον Αρχίλοχο, αν και όχι με τη νεότερη σημασία που έχει στους κλασικούς χρόνους (βλ. το κείμενο του Αρχίλοχου στο λ. ρυθμός ).
Θεωρούνταν ο πρώτος που εισήγαγε την παρακαταλογή (είδος συνοδευμένου ρετσιτατίβου) και την ελεύθερη συνοδεία ενός τραγουδιού στην κιθάρα ("κρούσιν υπό την ωδήν") αντί του οργανικού διπλασιάσματος του φωνητικού μέρους. Ο Αρχίλοχος, επίσης, καθιέρωσε την εναλλαγή τραγουδιού και απαγγελίας με συνοδεία οργανική σε ιαμβικούς στίχους.
Στον Αθήναιο (ΙΔ', 627C, 23) διαβάζουμε ότι ο Αρχίλοχος περηφανευόταν πιο πολύ για τη συμμετοχή του σε "πολιτικούς" (ή "πολεμικούς", σε μερικές εκδόσεις) αγώνες παρά για το ποιητικό του ταλέντο.
Βλ. Πλούτ. Περί μουσ. 1140F-1141B, 28· Fr. Lasserre, Les epodes d'Archiloque, Παρίσι 1950· και λ. πρόσχορδος .
Επίσης, Bergk PLG II, 383-440, 199 αποσπ.., και Anth. Lyr. σσ. 2-16, ελεγεία, ίαμβοι, επωδοί, ιόβακχοι, επιγράμματα. Πρβ. Μ. L. West, Iambi et Elegi Graeci, τόμ. 1-2, Οξφόρδη 1971-1972· και Giovanni Tarditi, Archiloco, Ρώμη 1968, με 291 αποσπ.

Archyta

Archytas

[...] Tarentumból, Pythagorast követő bölcsész, jeles matheamtikus, kiről Aristoteles és Aristoxenus külön műveket írtak. Athen. XII, 545. a. Diog. Laërt. V, 25. Élt a Kr. e. IV-ik század első felében 400–365 tájt. Hétszer volt hazájának hadvezére. Érdekes Platóval való összeköttetése, melyre vonatkoznak a Diog. Laërt. III, 22. VIII, 80. idézett apocryphus levelek. Horatius egyik ódájában (Carm. I, 28) motivumul használja fel azt a mondát, hogy az apuliai vagy calabriai hegyfok Matinum közelében hajótörést szenvedett és itt lenne eltemetve. Önuralmát magasztalja Val. Maximus IV, 1. Cicero Cat. m. XII, 39. tusc. d. IV, 78. A tudományos mechanika megalapítója, több geometriai tétel feltalálója (két félhenger viszonya a koczka kétszereséhez); a zenében a három hangnemben a hangok mathematikai viszonyát pontosan megállapítá. A gyakorlati gépészetben való jártasságának bizonyítékául hozzák föl egy automata repülő galamb feltalálását. Gell. X, 12. Irodalom: Töredékeit a többi pythagoreuséval együtt kiadta Mullach (fragm. philos. Graecorum I, 2. 1860–1868). Hartentstein: de A. Tar. frg. philosophicis, Lips. 1833. F. Beckann: De Pythagoreorum reliquiis Berlin, 1844. 1850. A. E. Chaignet: Pythagore et la philosophie pythagoricienne, Paris 1873.

H. I.


Αρχύτας (1), (400-350 π.Χ.)· πυθαγόρειος φιλόσοφος, μαθηματικός και, ίσως, ο σημαντικότερος ειδικός σε θέματα ακουστικής στην αρχαία Ελλάδα. Έζησε στον Τάραντα. Ο Διογ. Λαέρτιος (Περί βίων, δογμάτων και αποφθεγμάτων ΙΙΙ, 4, 79) μιλώντας για τη ζωή του λέει πως ο Αρχύτας θαυμαζόταν από τον περισσότερο κόσμο για την υπεροχή του σε κάθε κλάδο της επιστήμης και στη ζωή. Ως πολιτικός ενέπνεε βαθύ σεβασμό και εκλέχτηκε επτά φορές "στρατηγός" ("κυβερνήτης") και κυβέρνησε τον Τάραντα για πολλά χρόνια, ενώ κατά τους νόμους της πόλης δεν επιτρεπόταν να "στρατηγήσει" ένας για περισσότερο από ένα χρόνο ("Εθαυμάζετο δε και παρά τοις πολλοίς επί πάση αρετή· και δη επτάκις των πολιτών εστρατήγησε, των άλλων μη πλέον ενιαυτού στρατηγούντων δια το κωλύειν τον νόμον").

Οι έρευνές του για τον μουσικό ήχο τον οδήγησαν στην ανακάλυψη ότι ο ήχος παράγεται από δονήσεις του αέρα και ότι το ύψος του εξαρτάται από την ταχύτητα των παλμών· ψηλότεροι ήχοι παράγονται από ταχύτερους παλμούς και χαμηλότεροι ήχοι από βραδύτερους παλμούς (πρβ. Πορφ. Σχόλια, I. During, 56-57). Ο Αρχύτας επεξεργάστηκε τους "λόγους" (αναλογίες) των διαστημάτων του τετράχορδου στα τρία γένη

, διατονικόν , χρωματικόν και εναρμόνιον . Ανακάλυψε το "λόγο" της μεγάλης τρίτης στο εναρμόνιο γένος (mi - mi+1/4 - fa - la).
Ο Αρχύτας ήταν σύγχρονος και φίλος του Πλάτωνα , τον οποίο φιλοξένησε στον Τάραντα και τον βοήθησε να αντιμετωπίσει την εχθρότητα του Διονυσίου, του τυράννου της Σικελίας. Έγινε ακόμα διάσημος για τις πολλές μηχανικές εφευρέσεις του.
Σύμφωνα με μια παράδοση πνίγηκε σ' ένα ναυάγιο κοντά στην 'Ιταλία.

Βιβλιογραφία
Giuseppe Xavarro, Testamen de Archylae Tarentini vita atque operibus... κτλ., 4ο, Hafniae 1819. J. C. von Orelli, Archytae... Fragmenta quae supersunt. Ελλην. και λατιν. 1821.
Πολιτικά αποσπάσματα Αρχύτα, Χαρώνδα, Ζάλευκου και άλλων Πυθαγορείων... διασωθέντα από τον Στοβαίο, αγγλική μτφρ. Thomas Taylor, Λονδίνο 1822.
Ε. Egger, De Archytae vita, operibus κτλ., Παρίσι 1833.
Α. Ε. Chaignet, Pythagore et la philosophie pythagoricienne, τόμ. 1-2, Παρίσι 1873.


~~~~~~~~~~

Archytas (2) zenes Mythilenebol, ismeretlen mikor elt.


Αρχύτας (2), μουσικός από τη Μυτιλήνη, άγνωστης εποχής, αναφερόμενος από τον Αθήναιο (ΙΓ', 600F) ως ένας από τους αρμονικούς· έγραψε ένα βιβλίο για τη μουσική, στο οποίο υποστήριζε ότι ο Αλκμάν ήταν ο πιο σημαντικός ποιητής ερωτικών τραγουδιών.
Ο Διογ. Λαέρτιος (XVIII, 4, 82) διηγείται γι' αυτόν τον Αρχύτα ότι, όταν σ' ένα διαγωνισμό τον κατηγόρησαν πως δεν ακουγόταν, απάντησε: "το οργανό μου θα μιλήσει για μένα και θα νικήσει". Βλ. Hesychius Milesius, FHG IV, 159.

Nevjegyzekhez

βακχείος
Βακχείος ο Γέρων
Βακχυλίδης
Βρυέννιος
Γαυδέντιος
Δάμων
Δημόδοκος
Διαγόρας
Δίδυμος
Δικταίος
Διόδωρος
Διοκλής
Διονύσιος
Διονυσόδοτος
Διονυσόδωρος
Δράκων
Επίγονος
Ερατοκλής
Ερατοσθένης
Ευκλείδης
Εύμολπος
εύμολπος
Ευνίδης
Εύνομος
Ευριπίδης
Εχέμβροτος

Bakcheios

Bakcheios, (3./4. sz. i.u.), zenetudos.

~~~~~

Bacchius

[...] állítólag Nagy Constantinus idejében a Kr. u. negyedik század első felében egy maig fennmaradt zenei tankönyvet [Eisoagoge techne mousike] czimen kérdésekben és feleletekben. Kiadások: Editio princeps Marius Mersennustól a Commentarius ad VI Geneseos capitában (Paris, 1623); Meibom, Antiquae musicae auctores septem, Amstel. 1652; Jan, a strassburgi lyceum programmjában (1890) és a Musici) scriptoresben (Lipcse, 1895).

P. V.

~~~~~~~~~~

Βακχείος ο Γέρων, (3ος/4ος αι. μ.Χ.· μουσικός θεωρητικός της εποχής του Κωνσταντίνου· έζησε μετά τον Πτολεμαίο (2ος αι. μ.Χ.) και πιθανόν τον τρίτο ή τέταρτο αιώνα. Τίποτε δεν είναι γνωστό για τη ζωή του.
Είναι γνωστός για το βιβλίο του Εισαγωγή Τέχνης Μουσικής. Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1623 με λατινική μετάφραση από τον Fed. Morellus, που ονομάζει τον Βακχείο "ιατρό-μαθηματικό", συγχέοντάς τον, πιθανόν, με τον συνώνυμό του από την Τανάγρα (3ος αι. μ.Χ.) εκδότη και σχολιαστή των έργων του Ιπποκράτη. Ο τίτλος της σπάνιας αυτής έκδοσης είναι ο ακόλουθος: BACCHII SENIORIS, iatromathematici, Εισαγωγή sive Introductio Methodica ad Musicam per Dialogismum, Lutetiae [Παρίσι] 1623, σσ. 24, σχ. 8ο. Τον ίδιο χρόνο (1623), το ίδιο ελληνικό κείμενο δημοσιεύτηκε από τον Marine Mersenne στα Παραλειπόμενα (Paralipomena) των Quaestiones Celeberrimae in Genesim (Lutetiae Parisiorum, 1623, σχ. 4ο, σσ. 1887-1891)· στην έκδοση αυτή περιλαμβάνεται και η λατινική μετάφραση του Fed. Morellus.
Η Εισαγωγή του Βακχείου εκδόθηκε αργότερα με λατινική μετάφραση από τον Μάρκο Meibom (Marcus Meibomius, Antiquae musicae auctores septem, graece et latine, Amsterdam 1652, I, vi, σσ. 1-25). To ελληνικό κείμενο εμφανίζεται επίσης στην έκδοση του C. ν. Jan, Musici scriptores Graeci, Λιψία 1895, Τ., VI, σσ. 292-316. Μια γαλλική μετάφραση, με βάση το κείμενο του Meibom, δημοσιεύτηκε με σχόλια από τον Ch. Em. Ruelle, Collection des auteurs grecs relatifs a la musique, V: ("Alypius, Gaudence et Bacchius l'Ancien"), Παρίσι 1895, σσ. 103-140.
Η Εισαγωγή είναι γραμμένη σε διαλογική μορφή και ακολουθεί κυρίως την Αριστοξενική Σχολή (βλ. Αριστόξενος )· σε αυτήν ο Βακχείος εξετάζει λεπτομερώς τα στοιχεία της μουσικής.
Ο Fr. Bellermann στην έκδοσή του του Ανώνυμου (Anonymi scriptio de musica, Βερολίνο 1841) περιλαμβάνει επίσης (σσ. 101-108) μιαν άλλη Εισαγωγή Τέχνης Μουσικής του Βακχείου, με τίτλο Bacchii Senioris, Introductio artis musicae· το κείμενο αυτό είναι ολότελα διαφορετικό από το κείμενο όλων των άλλων εκδόσεων: είναι πιο σύντομο, δεν έχει διαλογική μορφή και ασχολείται κυρίως με την αρμονία

. Ο Bellermann λέει ότι το πήρε από πέντε άλλους κώδικες, δύο της Νεάπολης (262, 259) και τρεις του Παρισιού (2458, 2460; 2532). Μερικοί μελετητές αποδίδουν αυτό το κείμενο όχι στον Βακχείο, αλλά σε κάποιον Διονύσιο.
Το ίδιο κείμενο της έκδοσης του Bellermann δημοσιεύτηκε και από τον Α. J. H. Vincent (Notices sur divers manuscripts grecs relatifs a la musique, Παρίσι 1847, σ. 64 κ.ε.).
Βλ. C. ν. Jan, "Bakcheios Geron", Pauly RE ΙΙΙ, στήλ. 2790-2792.

[Lasd bovebben fent: (#1601)
A halott és a hallott – egy genealógiai metafora történetéhez –
Borbély András
A görög tragédiákban a színész és a kar közös, dialogikus formaegységét a klasszika-filológia amoibaionként (jelentése:„váltakozó”) tartja számon, amelynek két típusát különböztetik meg: egyrészt a fél-lírai amoibaiont (epirrhématikon), amelyben a színész és a kar dialógusában az egyik fél szaval, a másik énekel és táncol, másrészt a tiszta lírai amoibaiont, amelyben mindkét fél énekel és táncol. Fodor Géza Aischylos Agamemnónjának híres Kasszandra-jelenetét elemezve mutat rá arra, hogy ez a kettősség, ami a kardalok versmértékeiben jól nyomon követhető, megfelel annak az antagonizmusnak, amire a görög tragédia többnyire törekszik, nevezetesen a logos és a pathos konfrontációjának, ahol a logos nyelve a szavalás vagy próza, a pathos-é pedig a musiké.]


~~~~~~~

Aiszkhülosz

Oreszteia

[…]

Kasszandra
Apollón, Apollón,
Útnyitó, elvesztőm nekem,
másodszor is megöltél íme könnyedén.

Karvezető
Saját gonosz sorsáról zengi jósdalát:
az isten-ihlet él még rablelkében is.

Kasszandra
Apollón, Apollón,
Útnyitó, elvesztőm nekem,
ó jaj, hová vezettél, milyen fedél alá?

Karvezető
Átreusz fiak lakába; hogyha nem tudod,
kimondom én, halld – és hazugnak nem találsz.

Kasszandra
Ó, ó!
Isten-utálta ház, sok rokon-öldösés
gyásztanuja, te, s a leszelt fejé,
ember-mészárszék, vér-belepte padlatú.

Karvezető
Az idegen nő jószimatú, mint az eb,
s a gyilkosságot, mit kutat, majd fölleli.

Kasszandra
Ó, ó!
Itt van a két tanú, íme hiszek nekik,
két kicsike zokog a bárd alatt,
és az apjuk az, ki ette megsült húsukat.

Karvezető
Jós-hírneved minékünk régen ismerős,
jövendölőket mégsem vágyunk hallani.

Kasszandra
Jaj, ó, mit is akar a házban ő?
Mi ez az iszonyú kín megint,
amit kitervel bent a házban, szörnyűség,
rokonnak iszony, nincs
reá ír, s be messze,
aki segítene.

Karvezető
E jós-szavát én nem tudom megérteni;
amazt tudom, hisz híre városszerte szól.

Kasszandra
Jaj, ó, gonosz, te! teszed a művedet:
uradat itt, ki hált veled,
fürdőddel ékíted – végét hogy mondjam el?
Hisz itt van hamar már:
s a kéz nyúl a kézért,
kiveti karmait.

Karvezető
Nem értem ezt sem: a rejtelmekre íme most
fehér-foltos jóslat jött, meg nem fejthetem.

Kasszandra
Jaj, ó, iszony, jajaj! Mi tűnik ott fel, ó?
Nem Hádészé e háló?
A hálótársi háló, ölés cinkosa:
Erínüszek csapata, vérivó,
örömöd ez, visongj:
hull a kő majd ezért.

Karvezető

Milyen Erínüszt hívsz, hogy itt rivalljon e
házban? Szavadtól földerülni nem tudok.

Kar
Befut a szívemig a csupa keserű vér,
miként dárda-ért lehullót borít,
kihez a fény búcsút venni ér el,
s a vész rohan, száll felé.

Kasszandra
Ó jaj, figyelj, figyelj? Hol a tehén? Ne tűrd!
A bikát lepelbe fonva,
míg az sötét szarván a hálót rázza, ő
lesújtja, s az oda a vízbe hull:
a cseles és ölő

kádat így zengem én.

Karvezető
Hogy jóslatokhoz értenék, nem kérkedem,
de most e szótól rosszat sejtve rettegek.

Kar
Van-e jövendölés, mely örömöt jelent
az embernek itt? Csupán bajt fecseg
az, aki jósoló, s megtanuljuk
az ihlető rettegést.
Kasszandra
Ó jaj nekem, szegénynek,
keserű sorsom ez: belevegyítem én
a magamét e gyászba.
Engem szegényt miért is hoztál, mondd ide?
Hogy véled együtt haljak itt: másért miért?

Kar
Dühös az ihleted, ragad az istened,
magad bánatát

Dalolod e vad énekeddel, mint
a soha nem szűnő bánatos zengzetet
kidaloló madár, barna fülemüle.
„Itüsz”-t jajduló.

Kasszandra

Ó jaj, be szép a sorsod,
te daloló fülemüle; az istenek
neked szárnyat adtak,
hogy bár ha sírsz is, édes légyen életed;
de rám kétélű bárd ölő csapása les.

Kar
Miből is származik ez a te isteni
hiú jós szavad,

milyenek is a zengzetek, szörnyűk,
dalolod így a bút rémítőn, szüntelen.
A te jövendölő, vészdaloló utad
határhoz hol ér?

Kasszandra
Ó jaj, te nász, te nász, Pariszé,
te mieinkre vész;
ó jaj, Szkamandrosz, te hazám vize:
bizony a partodon nőve fel egykoron
éltem az életem:
de most a Kókütosznál és az Akherón
partján zokog már nemsokára jósdalom.

Kar
Ez a szavad igazán nagyon is érthető!
A gyermek is igen értené:
bebánt engem is, mint a kígyómarás,
ha így sírsz, jajongsz,
ha keserű dalod sikolt,
megsebez engem is.

Kasszandra
Ó jaj, te küzdés, városomé:
oda van elveszett;
ó jaj, apámnak a honi tornyokért
föláldozott egész nyájai – hasztalan:
nem segített ez, ám
a város el kellett tűrje végzetét;
és forró vérem földre omlik nemsoká.

Kar
Ez a szavad is olyan, mint az előbbi volt;
de mondd, micsoda daimón, aki
reádsúlyosult, s vadul kényszerít
a bút zengened,
az iszonyút, a vészhozót;
vége vajon mi lesz?

Kasszandra
(lelép a szekérről)
A jóslatom többé már nem fátyol mögűl
leskel ki. mint a nászi estén új ara:
de tündökölve röppen napkelet felé

fuvalma, és mint szélviharban habra hab,
úgy hajtja fényre az enyémnél százszor is
nagyobb csapást: s már nem talányt tanítva szól.
Ti légyetek tanúim, hogyha kergetek,
s ha jó szimattal, rég esett rút tetteket:
mert ezt a házat el nem hagyja már soha
a jót nem zengők összehangzók kórusa:
megrészegült, hogy annál vakmerőbb legyen,
az embervértől, s víg menetben ittmarad,
ki nem űzhető, Erínüszek nővérkara:
a házon ülnek, úgy dalolják himnuszuk
az ős-átokról és undorral a fivér
ágyáról, mely a ráhágóra vészt hozott.
Hibáztam, vagy mint jó íjász találtam el?
Ajtókrajáró, locska, álnok jós vagyok?
Tanúskodj hát, s esküdj meg arra, hogy soha
hírből sem tudtad itt e ház ős vétkeit.

Karvezető
A legszilárdabb eskü is hogyan lehet
gyógyírja ennek? Csakhogy rajtad ámulok,
ki tengeren túl nőve fel, más nyelvű vagy,
s mindezt, akár szemtanú beszéled el.

Kasszandra
A jós Apollón adta ezt a tisztemet.

Karvezető
Mert, bárha isten, vágy sebezte őt, ezért?

Kasszandra
Szemérem tartott vissza eddig szólanom.

Karvezető
Míg jó sorunk van, mind csak büszkébbek vagyunk.

Kasszandra
Bírkózva értem, rám lehelte szent kegyét.

[…]

Bacchylides

Bacchylides

[...] görög lantos költő, a ceosi Simonides nőtestvérének fia a Ceos szigeti Iulisból a Kr. e. 5. század derekán. Simonidesszel együtt hosszabb időt töltött Siciliában, Hiero udvaránál; később Peloponnesusba vonúlt. Sokoldalú költő volt: írt hymnusokat, paeánokat, dithyrambusokat, epiniciumokat, szerelmi és tánczdalokat. Nyelvben és verselésben megközelíti Simonidest, néha Pindarust; ügyesen alkalmazta a refraint. Az alexandriai kritikusok beiktatták a lyrikusok kanonjába s valóban B. mestere a festői leírásnak. Horatiusra hatással volt. Régebben ismert töredékei megtalálhatók Neue (1823) és Bergk (Poetse lyr. Gr. II, 527 skk.) kiadásában. Ezeket magyarra fordította Fabichlich (1804); egy hosszabb töredékét rímesen Latkóczy M. (E. Phil. közl. 1886). Legújabban világra szóló fölfedezés történt B.-re nézve, mely a régebben ismert 120 sornyi töredéket 1200-ra szaporította. nevezetesen egy aegyptusi papyruson, melyet Oxyrhynchusban találtak, fölfedezték B. elveszett költeményeinek egy részét; a papyrus ž részben epiniciumokat, ź részben kardalokat ad: nem tartják e leletet egységes könyvnek, hanem B. költeményeiből való szemelvénynek. E papyrus az angol British Museum birtokába jutott és Kenyon adta ki először (The poems of B. from a papyrus in the British Museu med. by Fr. Kenyon, London, 1897, Longmans et Comp. LIV. 246 l. Ára 5 shilling); kiadta továbbá Blass (Teubernél, 1898), ki a papyrus-darabok összeállításában is segédkezett. E fölfedezés alapján irt B.-ról szellemes ismertetést Wilamowitz-Moellendorf (Weidmann, 1898), nálunk Hegedüs István az Egy. Ph. Közl.-ben (1898), a ki le is fordította B.-t.

CS. J.

Βακχυλίδης, (520/518-περ. 450 π.Χ.)· γεννήθηκε στην πόλη Ιουλίς της Κέας και η μητέρα του ήταν αδελφή του Σιμωνίδη . Θεωρείται ένας από τους κύριους εκπρόσωπους της χορικής ποίησης και τοποθετείται αξιολογικά μετά τον Πίνδαρο και τον Σιμωνίδη.
Έχει συνθέσει παρθένεια
, προσόδια και παιάνες
(Πλούτ. Περί μουσ. 1136F, 17)· επίσης ύμνους , ερωτικά τραγούδια, επιγράμματα, υπορχήματα .

Βλ. Bruno Snell, Bacchylidis Carmina cum Fragmentis, Λιψία 1934, Τ. (10η έκδ. επαυξημένη, 1970)· βλ. επίσης, Lyra Graeca, έκδ. και μτφρ. J. M. Edmonds, τόμ. 3, σσ. 80-223, 75 αποσπ. (Loeb Classical Library, 1931, ανατύπ. 1952). Πρβ. Α. Korte, "Bacchylides", Hermes 53, 1918, σσ. 113-147, και A. Severyns, Bacchylide, Essai biographique, Λιέγη-Παρίσι. 1933.

Bryennios

Bryennios (14.sz. i.e.) Bizanci zenesz, tudos, iro.

Βρυέννιος, Μανουήλ (14ος αι. μ.Χ.)· Βυζαντινός μουσικός, θεωρητικός και συγγραφέας. Ο Βρυέννιος είναι ίσως ο τελευταίος θεωρητικός της μουσικής που δίνει σημαντικές πληροφορίες για την αρχαία ελληνική μουσική. Έζησε κατά τη βασιλεία του Μιχαήλ Παλαιολόγου (1285-1320) και καταγόταν από την αριστοκρατική οικογένεια των Βρυέννιων. ’φησε ένα σημαντικό έργο μουσικής, με τον τίτλο Αρμονικά, που εκδόθηκε στα ελληνικά και λατινικά από τον Ι. Wallis στον τρίτο τόμο του έργου του Opera Mathematica (3 τόμοι, Οξφόρδη, 1699), σσ. 359-508, μαζί με τα Αρμονικά του Πτολεμαίου (σσ. 1-152) και τα Σχόλια του Πορφύριου (στα Αρμονικά του Πτολεμαίου, σσ. 189-355).
Τα Αρμονικά του Βρυέννιου διαιρούνται σε τρία βιβλία και είναι μια συλλογή από αρχαίες ελληνικές πραγματείες για τη μουσική, όπως του Αριστόξενου , του Αριστείδη Κοϊντιλιανού , του Νικόμαχου , του Πτολεμαίου , του Θέωνα του Σμυρναίου και άλλων. Γι' αυτό περιέχει πολύτιμες πληροφορίες για την αρχαία ελληνική μουσική· από αυτή την άποψη είναι το τελευταίο έργο που μας φέρνει σε επαφή με την αρχαιότητα. Αυτός είναι ο κύριος λόγος που ο Βρυέννιος έχει συμπεριληφθεί στην Εγκυκλοπαίδεια του Σόλωνα Μιχαηλίδη.
Μια νεότερη έκδοση των Αρμονικών του, με αγγλική μετάφραση (The Harmonics of Manuel Bryennius), δημοσιεύτηκε ως διατριβή (Proefschrift) από τον Goverdus Jonker το 1970 (Groningen, Ολλανδία). Η σημαντική αυτή έκδοση (σχ. 8ο, σελίδες 454) περιέχει μια επιλογή Βιβλιογραφίας (σσ. 9-15), μια εμπεριστατωμένη Εισαγωγή για (α) τον Μ. Βρυέννιο και το έργο του και (β) τη "χειρόγραφη παράδοση" (σσ. 17-47), και το ελληνικό κείμενο με την αγγλική μετάφραση (σσ. 50-375), με Σημειώσεις (376-403), Πίνακα Περιεχομένων και ένα Παράρτημα (404-454).
Βλ. επίσης: W. Vetter, "Manuel Bryennios", Pauly RE XIV, Στουτγάρδη 1930, στήλ. 1362-1366.
Maria Stohr, "Bryennios Manuel", Die Musik in Geschichte und Gegenwart II, Kassel 1952, στήλ. 411-415.

Gaudentios

Gaudentios, (2./3. sz. i.u.), zenetudos, zenesz.

Γαυδέντιος, ο φιλόσοφος (2ος/3ος αι. μ.Χ.· θεωρητικός της μουσικής· η εποχή του δεν είναι γνωστή· τοποθετείται συνήθως στον 2ο προς 3ο αι. μ.Χ., ενώ από μερικούς πολύ αργότερα, στον 5ο αι. μ.Χ. Επονομάζεται "ο φιλόσοφος" και είναι γνωστός για το βιβλίο του Αρμονική Εισαγωγή, ένα εκλεκτικό έργο που ασχολείται με τους ήχους, τα διαστήματα , τα συστήματα , τα γένη

κτλ.· ο Γαυδέντιος ακολουθεί μερικά τις αριστοξενικές και μερικά τις πυθαγορικές αντιλήψεις.
Η Αρμονική Εισαγωγή μεταφράστηκε πρώτα στα λατινικά από τον Lutianus (6ος αι. μ.Χ.). Το ελληνικό κείμενο, με λατινική μετάφραση, δημοσιεύτηκε από τον Μάρκο Meibom (Ant. mus. auct. sept., gr. et lat., Amsterdam 1652, Ι, v, σσ. 1-29) και από τον Carl v. Jan (Mus. script. Gr. Λιψία 1895, VII, σσ. 327-355).
Μια γαλλική μετάφραση (του κειμένου της εκδ. Meibom) δημοσιεύτηκε με Σχόλια και μια προσπάθεια ανασύστασης των Πινάκων που έμειναν κενοί στα χφ. του Γαυδέντιου από τον Ch.-Em. Ruelle στην έκδοσή του Collection des auteurs grecs relatifs a la musique, V: ("Alypius, Gaudence et Bacchius l'Ancien", Παρίσι 1895, σσ. 53-91 μτφρ., και 93-102 ανασύσταση των Πινάκων).

Damon

Damón (Athén, Kr. e. V. század első fele – Athén, Kr. e. 435 után) Görög zeneelméleti író.
Életéről keveset tudunk. Periklész zenetanára és tanácsadója volt, politikai befolyása miatt a Kr. e. 440-es években cserépszavazással száműzték. Tanítását az Areiosz Pagoszhoz intézett beszéd formájában foglalta össze, a zene nevelő hatását hangsúlyozta mind az egyén, mind a közösség szempontjából. Ezzel Platón Állam című dialógusára, s ezen keresztül a zenével kapcsolatos egész ókori és középkori felfogásra nagy hatást gyakorolt. Metrikai felfogásban főképp a versmértékek és verslábak hangulati és nevelő hatása foglalkoztatja. Műveiből ránk csak töredékek maradtak.

Δάμων, (5ος αι. π.Χ.)· φιλόσοφος και θεωρητικός. Γεννήθηκε στην Αθήνα (στο δήμο Όα) και έζησε γύρω στο 430 π.Χ. Ένας από τους πιο σημαντικούς θεωρητικούς της μουσικής της προ-αριστοξένειας εποχής. Υπήρξε μαθητής του σοφιστή Πρόδικου και του μουσικού Λαμπροκλή , δάσκαλος του μουσικού Δράκοντα και, καθώς λέγεται, του ίδιου του Περικλή. Κατά τον Διογένη Λαέρτιο (Β', 5, 19) υπήρξε και δάσκαλος του Σωκράτη στη μουσική.
Ήταν εξαιρετικά και πλατιά καλλιεργημένος και χάρη στην έξοχη παιδεία του άσκησε μεγάλη επίδραση· ο Πλάτων τον αναφέρει με ξεχωριστή εκτίμηση και σεβασμό. Στην Πολιτεία (Δ', 424C) ο Δάμων αναφέρεται από τον Σωκράτη σε μια φράση που δείχνει βαθύ σεβασμό στις απόψεις του για την ηθική αξία της μουσικής: "ουδαμού γαρ κινούνται μουσικής τρόποι άνευ πολιτικών νόμων των μεγίστων, ως φησί τε Δάμων και εγώ πείθομαι" (γιατί πουθενά δε θα μπορούσαν οι τρόποι (τα στιλ) της μουσικής ν' αλλάξουν [να μετακινηθούν], χωρίς να κλονιστούν οι θεμελιώδεις νόμοι της πολιτείας, όπως λέει και ο Δάμων και το πιστεύω και εγώ). Το όνομα του Δάμωνα αναφέρεται από τον Πλάτωνα επίσης στον Λάχη (ΙΙΙ, 180D, όπου τον αποκαλεί "ανδρών χαριέστατον", XXVI, 197D, XXIX, 200Α).
Οι απόψεις του Δάμωνα σχετικά με την εσώτερη σχέση της ψυχής προς τη μουσική (τραγούδι και χορό) εκφράζονται στον Αθήναιο (ΙΔ', 624C, 25). Φαίνεται ότι και ο Αριστείδης οφείλει πολλά στον Δάμωνα για τη διαμόρφωση των απόψεων του για την παιδευτική αξία της μουσικής· βλ. ειδικά στον Αριστείδη, II, 14, Mb 94, R.P.W.-I. 80, όπου αναφέρονται ο Δάμων και η Σχολή του.
Ο Δάμων έγινε στενός φίλος του Περικλή, στον οποίο συνήθιζε να υποβάλλει τολμηρές πολιτικές εισηγήσεις· οι πολιτικές του αυτές δραστηριότητες κατέληξαν στο να εξοριστεί.
Ο Κικέρων τον θεωρούσε τον πρώτο και πιο πρωτότυπο απ' όλους τους μουσικούς της προ-αριστοξένειας εποχής.
Από τα γραπτά του Δάμωνα έχουν διασωθεί μόνο λίγα αποσπάσματα από το έργο του Αρεόπαγος, σχετικά με το ρυθμό και την ηθική αξία της μουσικής.

Βλ. Fr. Lasserre, Plutarque de la Musique, κεφ. 6-7, σσ. 53-95, "Damon a Athenes" και "La posterite de l'ethique damonienne".
Ev. Moutsopoulos, La Musique dans l'oeuvre de Platon, 3o μέρος, κεφ. II, (α) "L'ere pre-damonienne", σσ. 175-185· (β) "L'ere damonienne et post-damonienne", σσ. 185-197.

Demodokos

Homérosi énekmondók
Az ókori görögök szemében Homéros neve egyet jelent a költészettel: ha egy szöveg 'a költő'-re hivatkozik minden további meghatározás nélkül, akkor rá gondol. Homéros azonban nemcsak műveli és megtestesíti a költészetet, hanem beszél is saját művészetéről. Ezt egyrészt a múzsa-invocatiókban teszi, másrészt pedig úgy, hogy saját "kollégáit", az énekmondókat is szerepelteti az Iliasban és az Odysseiában.
Az Iliasban egyetlen, méghozzá "amatőr" énekmondóval találkozunk. Nem akárkiről van azonban szó: a legnagyobb hős, Achilleus az, aki - haragjában távolmaradva a harctól - lantjátékkal szórakoztatja magát és Patroklost (9.186-91), s "férfiak hírnevet adó tetteiről" (klea andrón) énekel. A kleos az epikus nyelvben a hírnév mellett és tőle elválaszthatatlanul jelenti az azt megörökítő költészetet is: ha nincsenek dicső tettek, nincs miről énekelni, ha viszont nincsenek költők, akkor a hírnév megy feledésbe. A hős és a költő egymásra utaltságát mindennél erősebben hangsúlyozhatja számunkra, hogy éppen a legnagyobb görög hős énekel - a legnagyobb görög költő művében.
Az Odysseiában több és részletesebben kidolgozott énekmondó-jelenetet találunk. A költő nemcsak az énekmondókra és énekeikre fordít több figyelmet, hanem a hallgatóság igényeit és reakcióit is részletesebben jeleníti meg. Az 1. énekben például Phémios az akhájok hazatéréséről énekel a kérőknek és Télemachosnak (325-59). Odysseus házában természetesen ez érzékeny téma, különösen Pénelopénak, aki meg is kéri Phémiost, hogy más, számára kevésbé fájdalmas témát válasszon. Télemachos viszont, noha ő szintúgy érintett, más véleményen van: szerinte az énekmondóra kell bízni a témaválasztást, a hallgatóság pedig mindig az újdonságra, az új témákra kíváncsi.
Az Odysseia másik énekmondója, Démodokos sokkal emlékezetesebb. A 8. énekben három költeményt is előad a phaiakoknak és Odysseusnak: 1. Achilleus és Odysseus egyik vitájáról (62-82), 2. arról, hogy Héphaistos hogyan kapta házasságtörésen Aphroditét és Arést (261-366), 3. a faló-cselről és Trója elfoglalásáról (499-520). Egyik ének sem szó szerint hangzik el; csupán Homéros beszámolói és összefoglalói szerepelnek a szövegben. Valójában azonban minél hosszabb egy-egy ének, annál nehezebbé válik Homéros és Démodokos hangjának megkülönböztetése. A második Démodokos-énekben például már igen korán megváltozik az elbeszélői stílus: a 269. sortól kezdve a szöveg egyáltalán nem jelzi, hogy beszámolóról (függő beszédről) van szó, s később a költemény szereplőinek beszédei is egyenes idézetként hangoznak el. Démodokos és Homéros költői hangja tehát mintegy száz soron át teljesen összeolvad. Az epikus költő ezzel talán azt is kifejezésre juttatja, hogy az énekmondó mindig egy költői hagyomány folytatójaként lép fel, nem "a semmiből" hozva létre szövegét, hanem felhasználva elődeinek fordulatait, sorait is - így az ő költői hangjuk is hallatszik az új költeményben.
A költői hang vizsgálata mellett azonban az egyes költemények tárgya is figyelemreméltó. Az 1. és a 3. Démodokos-ének a trójai mondakör egy-egy epizódját idézi fel, tematikus szempontból tehát közel áll a homérosi eposzokhoz - s különösen közel magához az Odysseiához. Odysseus ugyanis főszereplője mindhárom költeménynek, Démodokos énekeinek pedig hallgatója is: vagyis a 8. énekben a saját, hősi költeményekben megnyilvánuló hírnevével (kleos) szembesül. Egészen mást mondhatunk azonban a 2. Démodokos-énekről: Arés és Aphrodité leleplezett házasságtörése egy látványosan különböző költői tradíció részének tűnik. Talán nem véletlen, hogy Homéros éppen itt, az "idegen terepen" engedi több szóhoz jutni Démodokost. Ugyanakkor ez a költemény is összekapcsolható az Odysseia cselekményével: Odysseus sem lehet meggyőződve felesége hűségéről, s Héphaistoshoz hasonlóan ő is cseleinek köszönhetően juthat majd végül haza.
A hős éppen a következő, 9. énekben kezd hozzá eddigi kalandjainak és cseleinek elbeszéléséhez. Ő természetesen nem énekmondó, csupán elbeszélő. Mégis úgy tűnhet, mintha költő is volna: négy éneken keresztül mesél, egyenes idézetben (ez csak egyszer szakad meg: 11.333-76), az olvasó pedig egy idő után már nem is tartja igazán számon, hogy nem Homéros beszél, hanem az egyik szereplő. Az elbeszélést Alkinoos király is egy költeményhez hasonlítja: "van nemes elme a szódban, van szavaidnak alakja, s mint egy dalnok, oly értőn mondtad el azt, ami történt" (11.367-8; Devecseri Gábor fordítása).
A homérosi Odysseus tehát olyan hős, aki céljai elérésében nemcsak a harci kiválóságnak, hanem az elbeszélői-énekmondói képességeknek is hasznát látja, ellentétben Achilleusszal, aki csak önmagát szórakoztatja lantjátékkal a harc szünetében. Az 1. és a 3. Démodokos-ének azonban azt is világossá teszi, hogy más tekintetben Odysseus nagyon is hasonlít Achilleusra és a többi hősre, hiszen neki is szüksége van még valamire hírnevének fenntartásához: a költészetre és az énekmondókra - Homérosra.

Irodalom:

Ritoók Zs.: A görög énekmondók, Bp., 1973.
Nagy, G.: The Best of the Achaeans. Concepts of the Hero in Archaic Greek Poetry, Baltimore-London, 1979. (a kleos kérdésköréhez)


Kozák Dániel

Δημόδοκος, ένας από τους αρχαιότερους επικούς τραγουδιστές. Ήταν τυφλός και ζούσε στο παλάτι του βασιλιά των Φαιάκων Αλκίνοου. Αναφέρεται στην Οδύσσεια (ι 44 κ.ε.)· όταν ο Οδυσσέας, μετά το τελευταίο ναυάγιό του, κατέφυγε στο νησί των Φαιάκων, τελευταίο σταθμό πριν από το τέλος της Οδύσσειάς του, ο βασιλιάς Αλκίνοος έδωσε μια γιορτή προς τιμήν του. Κατά το συμπόσιο ο Δημόδοκος, κατά παράκληση του Οδυσσέα, τραγούδησε τα κατορθώματά του που οδήγησαν στην κατάληψη της Τροίας, προκαλώντας σ' αυτόν μεγάλη συγκίνηση· αυτό οδήγησε και στην αποκάλυψη της ταυτότητάς του στον Αλκίνοο, στη Ναυσικά και σε όλους. Βλ. επίσης, Παυσ. Γ', 18, 11.
Ο Ηρακλείδης Ποντικός (Πλούτ. 1132Β, 3) στη Συναγωγή των εν μουσική αναφέρει τον Δημόδοκο τον Κερκυραίο ανάμεσα στους πιο παλιούς μουσικούς και λέει ότι έχει τραγουδήσει την κατάληψη της Τροίας και τους γάμους της Αφροδίτης και του Ήφαιστου.

Δημόδοκος (2)· επικός τραγουδιστής (αοιδός

) που αναφέρεται από τον Δημήτριο Φαληρέα. Σ' αυτόν εμπιστεύτηκε ο Αγαμέμνων την προστασία της Κλυταιμνήστρας· ο Αίγισθος όμως τον πήγε σ' ένα ερημικό νησί και τον εγκατέλειψε βορά σε αγρία θηρία ή γύπες.
Βλ. Sextus Empir. VI, 12.
Σύμφωνα με μια παράδοση ήταν αδελφός του Φήμιου .

Δημόδοκος (3) (6ος αι. π.Χ.)· γνωμικός (διδακτικός) ποιητής (που δεν πρέπει να συγχέεται με τους δύο παραπάνω) από τη νήσο Λέρο. Έχουν διασωθεί μερικά μικρά αποσπάσματα επιγραμμάτων και ιάμβων του.
Βλ. Bergk PLG ΙΙ, 65 και Anth. Lyr. 47-48.

Diagoras

Diagorasz (Mélosz, Kr. e. V. század – Korinthosz?,?) görög költő.
Életéről keveset tudunk. Feltehetően részt vett Mélosz szigetének törvényalkotói munkájában, Kr. e. 418-tól Athénban élt. Kr. e. 414-ben a misztériumok állítólagos kigúnyolása miatt ateizmus vádjával halálra ítélték, de sikerült megszöknie. Fejére vérdíjat tűztek ki. Mint közmondásos ateistát emlegeti Arisztophanész is „Felhők” és „Békák” című darabjaiban, ténylegesen ateista voltát azonban már az ókorban is kétségbe vonták. Philodémosz idézi három verssorát, s ezek is a kétségek alaposságáról tanúskodnak. A valóban ateista „Phrügioi logoi” (Frigiai törvények) című művet feltehetőleg tévesen tulajdonították neki.


Διαγόρας, (μέσα 5ου αι. π.Χ.· η Σούδα λέει 78η Ολυμπιάδα, δηλ. 468-465 π.Χ.)· ποιητής-συνθέτης και φιλόσοφος από τη Μήλο, που επονομαζόταν ο ’θεος, γιατί στα αθεϊστικά του έργα γελοιοποιούσε τη φρυγική θρησκεία και τους θεούς της. Κατά τη Σούδα, ήταν σκλάβος που αγοράστηκε από τον φιλόσοφο Δημόκριτο τον Αβδηρίτη για δέκα χιλιάδες δραχμές και έγινε μαθητής του. Έζησε μετά τον Πίνδαρο και τον Βακχυλίδη και ήταν παλαιότερος από τον Μελανιππίδη .
Καταδικάστηκε κάποτε σε θάνατο, γιατί αποκάλυψε τα μυστικά των μυστηρίων και για τις αθεϊστικές του ιδέες· διασώθηκε με τη φυγή. Σύμφωνα με μια παράδοση, πνίγηκε σε ναυάγιο, ενώ η Σούδα λέει πως εγκαταστάθηκε και πέθανε στην Κόρινθο. Βλ. Bergk PLG ΙΙΙ, 562-563 και Anth. Lyr. 274, δύο μικρά αποσπ. χωρίς τίτλο.

Didymos

Didymos

Nyelv: görög
(Kr. e. 63 - Kr.-u. Augustus uralkodásáig [Kr. e 31 - Kr. u. 14.]) óriási szorgalmú görög grammatikus (vagy 3, 1/2 ezer mű szerzője); zeneelméleti műveinek eredeti szöveg nem maradt fenn, de töredékes idézetekből is megállapítható, hogy D. egy nagyjelentőségű elméleti megállapítás szerzője. D.-i (vagy syntonikus) komma a neve ma a nagy és kis egészhang 81:80 aránnyal kifejezet különbségének. D. fedezte fel a nagy és kis egészhang különbözőségét s diatonikus tetrachord-beosztásában ezeket 9/8:10/9 aránnyal fejezte ki. Czebe.

Δίδυμος, (περ. 63 π.Χ.-10 μ.Χ.)· γραμματικός από την Αλεξάνδρεια, επονομαζόμενος "ο Αλεξανδρεύς". Επονομάστηκε επίσης Χαλκέντερος (ακαταπόνητος, ακούραστος) για την επίμονη εργατικότητά του στη συγγραφή βιβλίων, και Βιβλιολάθας, γιατί, έχοντας συγγράψει τεράστιο αριθμό βιβλίων (κατά τη Σούδα 3500!), δεν μπορούσε να τα θυμάται (Αθήν. Δ', 139C, 17).
Ανάμεσα σε άλλα, έγραψε ένα θεωρητικό βιβλίο μουσικής που χάθηκε· αναφέρεται όμως από τον Πτολεμαίο και τον Πορφύριο · σ' αυτό συζητά τις θεωρίες του Πυθαγόρα και του Αριστόξενου . Του αποδίδεται ο καθορισμός του "Διδύμειου κόμματος" ή "κόμματος του Διδύμου" (βλ. λ. κόμμα

), που είναι η διαφορά μεταξύ ενός μεγάλου ("μείζονος") τόνου (9:8) και ενός "ελάσσονος" τόνου (10:9), δηλ. 81:80.
Βλ. λ. δίεσις .


Forrás: Zenei lexikon

Diodoros

Diodors, Thebabol (5.sz. i.e.), kivalo aulos jatekos a thenai iskolabol.

Διόδωρος, ο Θηβαίος (5ος αι. π.Χ.· εξέχων αυλητής της θηβαϊκής σχολής. Υπήρξε, πιθανόν, σύγχρονος του Πρόνομου και το ονομά του αναφέρεται ανάμεσα στους καινοτόμους αυλητές της εποχής. Όπως γράφει ο Πολυδεύκης (IV, 80), αύξησε τις τρύπες (τρήματα
)του αυλού: "και τέως μεν, τέτταρα τρυπήματα είχεν ο αυλός, πολύτρητον δ' αυτόν εποίησε Διόδωρος ο Θηβαίος, πλαγίας ανοίξας τω πνεύματι τάς οδούς" (και μέχρι τότε ο αυλός είχε τέσσερις τρύπες, αλλά ο Διόδωρος ο Θηβαίος τον έκανε πολύτρητο [με πολλές τρύπες], ανοίγοντας πλάγιες οδούς για τον αέρα).

Diokles

Diokles, atheni zenesz, ismeretlen hogy mikor elt.

Διοκλής, Αθηναίος μουσικός, άγνωστης εποχής, στον οποίο, κατά τη Σούδα , αποδιδόταν η επινόηση μιας αρμονίας (σειράς από νότες) που παραγόταν από μια σειρά οστράκινων αγγείων, όταν τα χτυπούσαν με ένα μικρό ξύλινο ραβδί. Η Σούδα αποδίδει, κατά λάθος, την εφεύρεση αυτή στον κωμικό Διοκλή (5ος αι. π.Χ.).

Dionysos

1) Dionysos (5.sz. vege/4.sz.eleje i.e), kolto, zenesz, Thebabol.

Διονύσιος, (τέλη 5ου / αρχές 4ου αι. π.Χ.)· λυρικός ποιητής και μουσικός από τη Θήβα. Αναφέρεται από τον Αριστόξενο (Πλούτ. Περί μουσ. 1142Β, 31) ανάμεσα στους διακεκριμένους λυρικούς ποιητές, μαζί με τους Πίνδαρο , Λάμπρο και Πρατίνα . Ως μουσικός θεωρούνταν ίσος με τον Δάμωνα · σύμφωνα με τον Th. Reinach, δίδαξε στον Επαμεινώνδα την κιθαριστική και την κιθαρωδία (βλ. Η. Weil-Th. Reinach, Plut. mus. σ. 128, σημ. στην § 317)

2) Dionysos, zenesz, ismeretlen korbol.

-Διονύσιος· μουσικός αβέβαιης εποχής, στον οποίο αποδίδονται oι Ύμνοι στη Μούσα (Καλλιόπη) και στον Ήλιο· η σύνθεσή τους τοποθετείται στον 2ο αι. μ.Χ. (πρβ. Fr. Bellermann, Die Hymnen der Dionysius und Mesomedes, Βερολίνο 1840, σσ. 67-78).
Βλ. λ. λείψανα ελληνικής μουσικής (αρ. 8, 9).


3) Dinysos, Halkarnassosbol, (1.sz. i.e.), tortenesz, a szonoklas tanitoja.

-Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς (1ος αι. π.Χ.)· Ιστορικός και δάσκαλος της ρητορικής. Ανάμεσα στα πολλά και σημαντικά γραπτά του για διάφορα θέματα (Ρωμαϊκή αρχαιολογία, Περί των αρχαίων ρητόρων κτλ.), το έργο του Περί συνθέσεως ονομάτων περιέχει πλούσιο μουσικό υλικό. Βλ. Pauly RE V (IX), "Dionysios" (αρ. 113, στήλ. 934-971, άρθρο του Raderma-cher)· βλ. λ. Ευριπίδης .


4) Dionysos, Halykarnassosbol, a ''Zenesz", (2.sz. i.u), sophista.
-Διονύσιος Αλικαρνασσεύς ο Μουσικός (2ος αι. μ.Χ.)· σοφιστής και μουσικός που έζησε τον καιρό της βασιλείας του Αδριανού (117-138 μ.Χ.) και έμεινε γνωστός ως Διονύσιος ο Μουσικός. Σύμφωνα με τη Σούδα έγραψε μια Ιστορία της μουσικής (σε 36 τόμους)· επίσης, Περί μουσικής παιδείας ή διατριβών (βιβλ. 22), Τίνα μουσικώς είρηται εν τη Πλάτωνος Πολιτεία (βιβλ. 5), Περί ομοιοτήτων. Όλα αυτά τα έργα χάθηκαν. Στον Διον. Αλικαρνασσέα αποδίδονται από τον R. Westphal και άλλους οι δύο Ύμνοι που αναφέρονται πιο πάνω (Διονύσιος), ή ο Ύμνος στη Μούσα μόνο. Το όνομα του "Διονυσίου του Γέροντος" αναφέρεται σε μερικά χειρόγραφα.
Βλ. Pauly RE V (IX), "Dionysios" (αρ. 142).

5) Dinysos , Iambos (3. sz. i.e.), grammatikus es kolto.

-Διονύσιος ο Ίαμβος (3ος αι. π.Χ.)· γραμματικός και ποιητής. Κατά τον Σωτήριχο (Πλούτ. 1136C, 15) ο Διονύσιος αυτός απέδιδε την επινόηση της λυδικής αρμονίας στον Τόρηβο .

6) Dionusos (4.sz. i.u.) zenesz

-Διονύσιος (4ος αι. μ.Χ.)· μουσικός της εποχής του Κωνσταντίνου. Έγραψε ένα βιβλίο Περί μουσικής τέχνης.
Βλ. Pauly RE V, 1, "Dionysios" (αρ. 149).

7) Dionysos, zenesz. Porphyrios emliti.

-Διονύσιος· μουσικός που αναφέρεται από τον Πορφύριο (Comment. 219) ως συγγραφέας ενός βιβλίου Περί ομοιοτήτων, όπου εξετάζεται η επίδραση του αριθμού στη ρυθμική και της ρυθμικής στη μελοποιία .
Βλ. Pauly RE V, 1, "Dionysios" (αρ. 150).

Dionysodotos

Dionysodotos, kolto, paean dalok szerzoje Lakoniabol.

Διονυσόδοτος, λυρικός ποιητής και συνθέτης παιάνων
από τη Λακωνία. Σύμφωνα με τον Αθήναιο (IE', 678C, 22) παιάνες του Διονυσόδοτου τραγουδιόνταν στις γυμνοπαιδίες στη Σπάρτη, μαζί με τραγούδια του Θαλήτα και του Αλκμάνα , από χορωδίες παιδιών και ανδρών.